O’r diwedd, ar foregwaith hynodol o hyfryd, daethom i olwg Port Philip; ac yn fuan wedi i ni fyned heibio y tŷ goleuni, yr hwn sydd ar y llaw aswy i’r fynedfa i mewn, gollyngasom yr angor i lawr i aros y llong hwyliwr, a elwir pilot, attom, yr hwn a fu ddeuddydd heb ddyfod.

Modd bynag, yr un diwrnod ag y dodwyd i lawr yr angor edrychasom o’n hamgylch; yr hîn oedd deg a hyfryd, a gwelem fod yr ydau yn doreithiog, y dyffrynoedd yn addurnedig gan dlysau prydferth natur, yr awel yn iachus, yr wybren yn laswawr, yr adar yn peroriaethu, a holl anian yn gwenu. Yr oedd yr olwg yn ddymunol i’w rhyfeddu, a swynwyd y cadben a’r meddyg i ymweled a’r làn am dro.

Gollyngwyd bâd i’r dwfr, ac i lawr a’r cadben a’r meddyg iddo, gan gymmeryd gyda hwynt y digrifweis penaf yn y llong i rwyfo iddynt; sef, yr hen eilliwr, yr hwn a barodd i wynebau deimlo ei ddarn cryman: Neptune, yr un a wthiodd y wrych-ysgubell, yn llawn pŷg seimlyd, i safnau y rhai a eilliwyd ar linell y cyhydedd; y pŷg-drwythwr hefyd, ac un o’r prentisiaid; ac ymaith â hwynt.

Dychwelodd y cadben, a’r pedwar morwyr yn ol gyda’r nos, gan adael y meddyg ar y lân, dan addewid dychwelyd atto cyn hir. Felly, wedi bwytta o’r dynion eu swpper, ac yntau’r cadben wedi cael eu neges, sef, ychydig gostrelau o’r Calondid meddwol, ymddangosai pob peth yn eithaf boddhaol.

Gan na welai y cadben un arwydd debyg i ddynion am ddiangc yn y pedwar morwr a fuont gydag ef ar y lan, efe a gredodd na ddiangent hwy ddim pe eu cymmerid eilwaith gydag ef: ond ychydig a wyddai eu bod y pryd hyny yn brysur wrth y gorchwyl o ddodi eu dillad i’w cadw dan ofal rhai o’r ymfudwyr. Y cadben, yn niogelwch ei dybiaeth, a aeth i’r làn eilwaith, a’r unrhyw bedwar gydag ef, gyda’r bwriad o gyflawni ei air i’r meddyg.

Rhwng y tri a phedwar o’r gloch y boreu, a minnau ar y wyliadwriaeth, pwy a welwn yn y cwch, ac yn dyfod i mewn i’r llong, ond yr hen gadben, wrth ei hunan, gan edrych yn hynod o lipa: a deallais fod y meddyg wedi myned i wely ar y làn; ac i’r cadben, rhwng ofn a gobaith, hir ddysgwyl yn bryderus am ddychweliad y pedwar rhwyfwyr, ond y cwbl yn ofer; ac ni ddychwelodd neb o honynt byth mwy i’r llong.

Ni siaradodd y cadben nemawr y pryd hyny, heblaw gofyn am ddillad y pedwar morwr, a minnau, ar gais yr îs-lywydd, a aethym i’w cyrchu ato o’r pen blaen; eithr wedi fy myned yno, nid oedd na dillad na chistiau, y buasai neb yn ei bwyll yn rhoddi swllt am eu cael. Modd bynag, er boddlonrwydd i’r cadben, ac i’r îs-lywydd, myfi a ddygais attynt ddwy o’r cistiau fel yr oeddynt: a’r olwg arnynt ydoedd ddigon i wneyd i undyn ymdori gan chwerthin. Daliais gist wâg yn y naill law, a’i chauad yn y llall, a gallaswn yn rhwydd wneuthur tabwrdd a thympan o honynt.

Yn fuan wedi hynyna o dro, cyfodasom angor, a mordwyasom i Geelong, yr hwn le a gyrhaeddasom oddeutu wythnos cyn y Nadolig, ac angorasom o fewn pedair milldir i’r dref. Deuodd yno attom gychaid o heddgeidwaid, a elwir water police, a holasant y cadben mewn perthynas i ddwylaw y llong, gan ofyn a oeddynt hwy oll ar y bwrdd. Dywedodd y cadben fod pedwar wedi diangc pan ddaethom i Port Philip; ac wedi clywed hyn, darfu iddynt aros yn y llong ddeuddydd a dwy noswaith, i gadw gwyliadwriaeth ar hyny ag oedd o honom i mewn. Gan iddi ddyfod i chwythu yn drwm, ymadawodd y gwylwyr, a thybiasant yn sicr na buasai i neb geisio diangc ar y fath dywydd. Eithr nid hir y bu nad oedd y dymhestl wedi myned heibio; a daeth y cadben, gan orchymyn i ni dynu trawslath yr hwyl isaf ond un ar yr ail hwylbren, o herwydd ei hysigo gynt, a dywedodd am i ni wneuthur pob peth yn barod i hwylio am Callao, oblegid na fwriadai aros, eb efe, nemawr yn hwy o amser na’r hyn a fyddai angenrheidiol i anfon yr holl ymfudwyr i dir.

Wedi rhoddi i ni ddigon i’w wneuthur, gollyngwyd bâd i lawr, a rhwng deg ac un-ar-ddeg o’r gloch, y boreu, aeth y cadben i’r làn, heb gymmeryd gydag ef i rwyfo, ond y rhai a weithiasant am eu trosglwyddiad, ac un prentis.

Ni weithiasom nemawr wedi myned ein llywydd i dir, heblaw cydymgynghori am y modd tebycaf o fod yn llwyddiannus i gael yn rhydd o’r llong: weithiau bwriadem ddwyn cyhuddiad yn ei erbyn, iddo yng nghalondid ei feddwdod lenwi y gwn, a’r llaw-ddrylliau, a bygwth saethu y cyntaf a feddyliai ef yr edrychai yn hyll atto, pan ar ein mordaith; ond ofnem, trwy wneuthur felly, na wrandawai’r ynadon arnom yn ei gyhuddo, ac y bwrient hwy ni yng ngharchar, hyd amser ymadawiad y llong, ac yna ein hanfon i mewn yn ol. Gan hyny, nid oedd genym un ffordd yn ymddangos mor debyg o lwyddo, a’r ffordd o gymmeryd y bâd, pan y caffem gyfleustra, a diangc ymaith, deued a ddelo.

Ychydig cyn yr hwyr, y dydd hwnw, dychwelodd y cadben a dechreuodd ddyfetha gwnlwch, gan geisio ein rhagrybuddio, trwy ergydio, o’r hyn a allasem ei ddysgwyl, os nyni a feiddiem geisio diangc. Gan iddo ef gerdded, y noswaith honno, yn ol ac yn mlaen, ar ran ol y llong, a llaw-ddryll yn ei afael, nid oedd o un lles i ni feddwl diangc, er cymmaint ein hawydd i ffoi. A ni yn gwybod na allasai’r cadben, mwy na dyn arall, barhau i aros heb gysgu, yr oeddem yn gweled ein llwybr diangc yn eithaf amlwg, yn y sicrwydd y byddai iddo ef gysgu yn drymach, ar ol dechreu, nag a wnaethai pe wedi bod yn ei wely y noswaith hon; ac felly, yn y rhagwelediad hwn, treuliasom y nos yn dawel.

Yr ail noswaith a ddaeth, a’r hen gadben yn fwy ei ofn nag a oedd y nos flaenorol, am y gwelai ef y morwyr yn siarad llawer a’u gilydd; ac er cymmaint ei ludded, trwy lyncu Calondid ei gostrel, a bod trwy y nos o’r blaen heb gysgu, efe a gadwodd wyliadwriaeth arnom hyd i rhwng tri a phedwar o’r gloch y boreu. Oddeutu yr awr honno, gofynodd y cadben i’r ail îs-lywydd gadw gwyliadwriaeth, tra y byddai ef yn myned i lawr a huno ychydig yn ei ddillad; canys yr oedd trwmgwsg wedi ei ddal, ac ni feddyliodd ef ychwaith y buasai i’r swyddog hwnw ymuno a ffoi gyda’r dynion. Felly, efe a orchymynodd i’r ail îs-lywydd alw arno ef, os gwelai un argoel diangc; ac attebodd hwnw, y gallai gysgu yn esmwyth gyda golwg ar hyny, gan gymmeryd ei air, ac ymddiried ynddo. Gwedi hyny o siarad, i lawr a’r cadben i gysgu ychydig, ac i adfywio ei hen gorphyn blinedig.

Wedi myned y cadben i orphwys, dododd y gwyliwr newydd esgidiau trymion am ei draed, a cherddodd yn ol ac yn mlaen, gan drystio uwch ben y cysgadur, at gael allan maint y trwst a allai ef oddef heb ddeffroi: ond er iddo dyrddu megys gwallgof-ddyn, cysgu a chwyrnu yr oedd y cadben, fel organ byrdon, heb un arwydd o fod y godwrdd yn cael dim effaith ar ei glyw.

Yr oedd cwch, wedi ei gyfodi’n uchel o’r dwfr, ar un ochr i ran ol y llong, gyferbyn a’r caban, lle cysgai y cadben, a rhaff yn ei ddau ben i’w rwymo wrth y llong, a chlo gyda hyny. Pan welodd yr ail îs-lywydd ei gyfleustra, efe a dorodd y clo, a rhedodd yn llawen i’r pen blaen y llong i alw ar y morwyr, gan eu hysbysu nad oedd un perygl i’r hen gadben ddeffroi. Ar hyny, neidiodd y morwyr o’u gwelyau yn ddi-attreg; a chan fod un, fel fy hunan, yn dysgwyl am y cyfleustra hwn, nid oeddem wedi tynu oddi am danom; a thrwy hyny gallasom fyned i’r cwch, yn uniongyrchol, i’w ragbarotoi, tra byddai y lleill yn rhoddi ychydig ddillad am danynt.

Pan oeddem wedi gwneuthur pob peth yn barod, fel y tybiem, fy nghyd-forwr yn mhen blaen y cwch, a minnau yn y pen arall, a phob un yn gafael yn ei raff, i ddal y cwch i fyny, deuodd y morwyr attom, gan gerdded yn nhraed eu hosanau, o un i un; a thra fy nghydymaith a minnau yn barod i ollwng y cwch i lawr, a rhai eraill yn trefnu y rhwyfau, safai Gwyddel mawr, a darn o bastwn cryf yn ei law, wrth ddrws y caban, rhag y deuai neb i fyny.

Yn awr, a ni ar gychwyn, neidiodd y Gwyddel, yn bedwar aelod a phen, ar unwaith i’r cwch, gan ddywedyd, “I lawr a’r bâd, i lawr a’r bâd:” gyda’r gair, “i lawr a’r bâd,” gollyngais y pen ol ar darawiad amrant, ond trwy ryw ddryglam neu gilydd, dyrysodd y rhaff y pen blaen; a chan fod y llong yn ysgafn, ac uchel o’r dwfr, yr oedd pen blaen y cwch yn cyfeirio at yr wybren yn unionsyth, a’r pen ol at yr heli. Nid oedd i’w wneyd yn awr ond dal ein gafael yn ochrau y cwch, a thori y rhaff flaen gyda chyllell. Pan dorwyd y rhaff, a’r codwm yn fawr, a naw o honom o fewn y cwch, disgynodd i’r dwfr gyda thwrf taranog, a chrynodd y llong drwyddi.

Wedi i ni rwyfo ychydig wrhydau oddiwrth y llestr, pwy a ddaeth i fyny ar y bwrdd ond y cadben, wedi ei ysgwyd allan o’i gwsg, gan dwrf y bâd yn disgyn, a dechreuodd waeddi, “Deuwch yn ol!” Nyni a droesom glust fyddar at ei lef, oddieithr y Gwyddel; canys cyfododd ef ar ei draed, gan dalu diolchgarwch yn wresog i’r cadben am ei drosglwyddo i wlad y mŵn melyn. Rhedodd y cadben i’r caban, a daeth i fyny drachefn, gyda’i wn yn ei law, gan fygwth tanio arnom; a gwaeddasom ninnau yn groch y pryd hyny, gan ei hysbysu, os efe a daniai arnom, gan wneuthur niwed i neb o honom, y dychwelem yn ol ac y dieneidiem ef. Ar hyn digalonodd y cadben, a dododd ei wn i lawr; a ninnau a rwyfasom, nerth ein breichiau, rhyngom a Melbourne, am oddeutu tair neu bedair milltir oddiwrth y llong, a glaniasom yn llwyddiannus, o flaen pawb o’r ymfudwyr.

Wedi cyrhaedd o honom y tir yn ddiogel, a rhwymo’r cwch, a’i sicrhau wrth foncyff o bren, rhaid oedd bellach penderfynu cerdded, a hyny gyflymaf a allom, rhag y deuai’r hedd-geidwaid marchogol, a elwir horse police, ar ein hol, i’n dal a’n dwyn yn garcharorion. Yr oedd yr hîn yn dra gwresog, a cherdded o ganlyniad yn orchwyl sychedig; eithr dygasom gyda ni, o’r llong, farilan fechan at ddal dwfr i’w yfed pan ei cawsem. Cyn hir, gwelem wrth làn y môr, ychydig ffordd oddiwrthym, ryw fwthyn bychan; ac aeth tri o honom tuag ato, gyda’r farilan, i ofyn ei llonaid o ddwfr, tra ninnau y chwech eraill yn teithio’n mlaen, gan dybied y goddiweddent hwy ni ar fyrder.

Dull y tir, yn y rhan hon o’r wlad bellenig, sydd ddarn debyg i dònau chwyddfawrion y môr ar dymhestl, yn fryniau a phantiau anwastad neillduol; a thrwy fynych esgyn i’r naill, a disgyn i’r llall, yn mysg mân goedydd, y canlyniad a fu i ni golli y tri morwyr a’r farilan, a bu i ni fod fisoedd heb eu gweled drachefn.