 |
Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms |
|
|
|
AWST1, Dydd Sabbath.—Hyfryd iawn—y môr yn dawel a llonydd, ac yn llyfn fel y gwydr gloyw. Cawsom ddarlleniad o wasanaeth yr Eglwys Wladol yn y boreu, Ysgol Sabbathol Gymreig yn y prydnawn. Canwyd yr hen Emyn blasus hwnw,— |
AUGUST1, Sabbath.—Very pleasant—the sea still and quiet, and smooth like shining glass. The service of the National Church was read in the morning, and Welsh Sunday School was held in the afternoon. That fervent old Hymn was sung,— |
|
“Doed yr Indiaid, doed barbariaid, |
“Let the Indians come, let barbarians come, |
|
Ar y pryd nid oeddym yn anghofio fod tylwythau anwar Affrig ar ein chwith, ac Indiaid yr Americ ar ein de, a chyn hir y byddai i |
We did not forget at the time that the savage tribes of Africa were on our port side, and the Indians of America on the starboard, and that before long there would be |
|
“Swn y frwydr, &c. |
“The sound of the battle, &c. |
|
O! ddyddiau gwerthfawr, pan y bydd llywodraeth y Siloh o fôr i fôr, a’i fanerau efengylaidd wedi eu planu ar bob bryn, o’r Gogledd oer i’r Deau bell, ac o Benrhyn Gobaith Da i holl benrhynoedd y byd. |
O! wonderful days, when the rule of Shiloh shall be from sea to sea, and the angelic banners planted on every hilltop, from the cold North to the far South, and from the Cape of Good Hope to all the promontories of the world. |
|
2, Dydd Llun.—Boreu hyfryd iawn eto, a’r gwynt, yr hyn sydd o hono, yn hollol dêg. Nid ydym yn nepell o Ynys Madeira i’r gorllewin iddi, yn Lled. 35 gradd, 52 munyd; Hyd. 19 gradd, 20 munyd, Gor. |
2, Monday.—Another very pleasant morning, and the wind, what there is of it, quite fair. We are not far west of the Island of Madeira, at Lat. 35 degrees, 52 minutes; Long. 19 degrees, 20 minutes, W. |
|
3, Dydd Mawrth.—Gwynt ysgafn; dim dygwyddiad neillduol, ond pob peth yn gysurus. Lled. 30 gradd, 15 munyd; Hyd. 19 gradd, 44 munyd, Gor. Chwech, prydnawn heddyw, D. Or. ½ Gor. yw ein cyfeiriad ar y Cwmpas o’r Tuscar. |
3, Tuesday.—A light wind; no unusual events, but everything comfortable. Lat. 30 degrees, 15 minutes; Long. 19 degrees, 44 minutes, W. Six o’clock this afternoon, our direction on the Compass is S. W. ½ W. of the Tuscar Rock.2 |
|
4, Dydd Mercher.—Y diwrnod mwyaf gwresog a gawsom ar ein mordaith. Gwynt lled farw, a phawb yn weddol iach a chalonog. Deallem nad oeddym yn neppell o’r Canary Islands, heb weled modfedd o dir er pan welsom dir Iwerddon. Gwelsom heddyw un o’r morfilod mawrion yn chwareu ei branciau yn y dyfnder mawr; a physgodyn hynod, o’r enw Pilot fish, yn canlyn ein llong; ei liw sydd frith fel y Zebra; dywed rhai mai hela ysglyfaeth i’r Shark wancus, yw ei brif orchwyl. “Mor lluosog yw dy weithredoedd! gwnaethost hwynt oll mewn doethineb.” |
4, Wednesday.—The warmest day we have had on our voyage. Wind rather dead, and everyone fairly well and in good spirits. We understand that we were not far from the Canary Islands, without seeing an inch of land since we saw the Irish coast. We saw today one of the great whales playing its tricks in the ocean; and a remarkable fish, called the Pilot fish, following our ship; it is striped like the Zebra; some say that its chief activity is to hunt prey for the greedy Shark. “How manifold are thy works! in wisdom hast thou made them all.”3 |
|
5, Dydd Iau.—Yr ydym yn hwylio heddyw i’r De. Ychydig o gwyno herwydd y clefyd rhydd. Lled. 30 gradd, 25 munyd, Gog.; Hyd. 20 gradd, 27 munyd, Gor. |
5, Thursday.—We are sailing to the South today. Some complaints of diarrhoea. Lat. 30 degrees, 25 minutes, N.; Long, 20 degrees, 27 minutes, W. |
|
6, Dydd Gwener.—Gwynt cryf a da, yn ein cario yn mlaen ar ein taith. Y gwaeledd yn trymhau yn mysg y plant. |
6, Friday.—Wind good and strong, carrying us ahead on our journey. The illness grows among the children. |
|
7, Dydd Sadwrn.—Boreu hyfryd a gwerthfawr, a daioni yr Arglwydd yn fawr. Y mae y pysgod yn y moroedd hyn wedi dysgu ehedeg fel adar; y maent yn dra difyrus i edrych arnynt. Collasom y trydydd plentyn heddyw, yr hwn a gladdasom yn y môr. Bernir heddyw nad ydym yn mhell oddiwrth y Peak of Teneriffe, i’r Gorllewin. Priodol, wrth y gwahanol bethau a welir ar wyneb y dyfroedd cryfion, y canai prydydd,— |
7, Saturday.—A pleasant and worthwhile morning, and the Lord’s goodness has been great. The fish in these seas have learnt to fly like birds; they are very amusing to watch. We lost the third child today, whom we buried at sea. We are judged to be near the Peak of Teneriffe, to the West. Justly did the poet sing of the many things seen on the face of the great waters,— |
|
“Duw mawr y rhyfeddodau maith, |
“Many are thy marvels, O great Lord, |
|
8, Dydd Sabbath.—Boreu heddyw, cyfarfodydd crefyddol fel arferol. Yn y man yma, oddiar achlysur na byddai yn ddoeth i’w hadrodd, cafodd yr ysgrifenydd fantais i weled yr effeithiau daionus o les anmhrisiadwy yr Ysgol Sabbothol yn Nghymru. Diau mai y moddion a effeithiodd fwyaf er lleshau ein cenedl o un moddion ydyw, ac y mae ffrwyth llafur yr Athrawon ffyddlon yn blodeuo ac yn dwyn ffrwyth mewn manau ac amserau nad ydynt hwy yn cael y fraint o fod yn llygad dystion. Yr ydym bellach wedi cyrhaedd Trofeg y Cranc (Tropic of Cancer.) |
8, Sabbath.—Religious meetings this morning as usual. It was here today, besides another occasion of which it would not to be wise to speak, that the writer had an opportunity to see the beneficial effects of the invaluable Sunday Schools of Wales. They are without doubt the means which have availed more than any other for the improvement of our nation, and the faithful labour of the Teachers now blossoms and bears fruit in places and times to which they do not have the privilege of being witnesses. We have now reached the Tropic of Cancer. |
|
9, Dydd Llun—Gwynt da a chryf, ac yn teithio yn gyflym. Aeth y dydd hwn heibio heb brofedigaeth. |
9, Monday—A good strong wind, and we are travelling fast. This day passed uneventfully. |
|
10, Dydd Mawrth.—Collasom heddyw y pedwerydd plentyn. Lled. 13 gradd, 30 munyd, Gog.; Hyd. 25 gradd, 51 munyd, Gor. |
10, Tuesday.—Today we lost the fourth child. Lat. 13 degrees, 30 minutes, N.; Long. 25 degrees, 51 minutes, W. |
|
11, Dydd Mercher.—Yr ydym heddyw heb fod yn mhell o’r Cape de Verd Islands. Y gwynt yn parhau yn dêg a hwylus, ac wedi cyrhaedd y Trades. Cydhwyliodd â ni am amser un o longau Holland yn rhwym i’r India Ddwyreiniol. Lled. 16 gradd, 43 munyd; Hyd. 26 gradd, 11 munyd. Yr ydym yn teimlo y gwres yn fawr ar amserau, pryd y mae yr haul yn gorph tanllyd yn union uwch ben. Sonir am y môr mawr llydan yn y Beibl, diau genym ei fod felly mewn gwirionedd; y mae yma ymlusgiaid heb rifedi, yr ydym yn eu gweled yn aml, bwystfilod bychain a mawrion. Mae yr olwg ar rai o’r pysgod hyn yn fwystfilaidd mewn gwirionedd, a chreulonder wedi ei argraffu ar eu dullwedd a’u hystum; mae ereill yn fawreddog yn chwareu ynddo, a’r cwbl yn pregethu yn oleu fawredd, daioni, a doethineb eu Crewr. |
11, Wednesday.—We are not far today from the Cape Verde Islands. The wind still fair and swift, and we have reached the Trades. A Dutch ship bound for the East Indies sailed with us for a time. Lat. 16 degrees, 43 minutes; Long. 26 degrees, 11 minutes. We feel the heat greatly at times, when the sun is a fiery body directly overhead. The Bible speaks of the great and wide sea, and we have no doubt that it was truly so; there are innumerable creeping things here, we see them often, both small and great beasts.4 The appearance of some of these fish is truly beastly, and cruelty is impressed on their form and their manner; others are majestic playing in the water, and the whole reveals the majesty, goodness, and wisdom of its Creator. |
|
12, Dydd Iau.—Yr ydym heddyw yn cyfeirio yn union i’r Dehau. Mae llong o Hamburg yn croesi ein llwybr i’r India Orllewinol. Mae llong arall yn cyd-hwylio â ni, er yn bell, a bernir mai y Chance, emigrant ship, am Australia, ydyw. Lled. 5 gradd, Gog.; Hyd. 25 gradd, 29 munyd, Gor. |
12, Thursday.—Today we are heading directly south. A ship from Hamburg crossed our path on its way to the West Indies. Another ship sailed with us, though at a distance, and it is reckoned that it was the “Chance”, emigrant ship, bound for Australia. Lat. 5 degrees, N.; Long. 25 degrees, 29 minutes, W. |
|
13, Dydd Gwener.—Am 3 y boreu heddyw, clywem ein llywydd yn gorchymyn i’r morwyr leihau yr hwyliau gyda brys. Yr oedd y nefoedd yn duo, ac arwydd o ystorm. Cawsom awel gref. Y mellt goleu, a’r taranau cryfion, a’r cymylau yn tywallt eu dyfroedd. “Duw y gogoniant a daranodd, yr Arglwydd oedd ar y dyfroedd mawrion.” |
13, Friday.—At 3 this morning, we heard our captain ordering the sailors to lower the sails with dispatch. The sky was darkening, a sign of storm. There was a strong breeze. The bright lightning, and the powerful thunder, and the clouds pouring their waters. “The God of glory thundered, the Lord was on the mighty waters.”5 |
|
14, Dydd Sadwrn.—Gwynt gwrthwynebus—hwylio yn annyben. |
14, Saturday.—A contrary wind—sailing aimlessly. |
|
15, Sabbath eto, ïe, Sabbath ystormus iawn; dim gwasanaeth fel arferol. |
15, Sabbath again, indeed, a very stormy Sabbath; the usual service not held. |
|
16. Dydd Llun.—Yr ystorm yn parhau ac yn cryfhau, a’r gwynt yn groes, felly hwylio yn annyben. Y pummed plentyn yn marw, a’i gladdu yn y dyfnder mawr. |
16. Monday.—The storm continues and is growing stronger, and the wind is unfavourable, so we sail aimlessly. The fifth child dead, and buried in the great deep. |
|
17, Dydd Mawrth.—Yr ystorm i raddau wedi lleddfu, er hyn y gwynt yn wrthwynebus yn ein gyru yn ormod at diroedd Affrig. Yn gorfod tacio i’r Gogledd. Yr ymfudwyr yn lled isel a digalon—Gwynt croes, gwynt croes! |
17, Tuesday.—The storm has diminished somewhat, and the wind has been contrary, driving us too close to African land. Forced to tack to the North. The emigrants rather low and dispirited—The wind against us, the wind against us! |
|
18, Dydd Mercher.—Collasom un baban eto; yr oedd marwolaeth yn teyrnasu yn mysg yr anwyl fabanod, a’r mamau tyner yn gorfod gollwng eu gafael o honynt a’u claddu yn y dyfnder. Darllenais yn Sturm’s Reflections ei waith yn sylwi ar y geiriau hyny, fod yr Arglwydd “yn gosod tylathau ei ystafelloedd yn y dyfroedd, yn gwneuthur y cymylau yn gerbyd iddo, ac yn rhodio ar adenydd y gwynt.” Ond er hyny fod holl amgylchiadau ei bobl, mawr a bychain, nid yn unig yn wybyddus iddo, ond hefyd eu bod yn cael eu manwl a’u perffaith lywodraethu ganddo. Mae yr Iesu addfwyn yn cerdded ar y dyfroedd, ac yn cysuro ei bobl, gan lefaru wrthynt, “Myfi yw, nac ofnwch.” |
18, Wednesday.—We have lost another infant; death reigned among the dear babies, and the tender mothers had to let go of them and inter them in the deep. I have been reading in Sturm’s Reflections6 his piece commenting on those words, that the Lord “layeth the beams of his chambers in the waters, and maketh the clouds his chariot, and walketh upon the wings of the wind.”7 But for all that, the circumstances of all his people, great and small, are not only known to him, but also are carefully and perfectly overseen by him. Gentle Jesus walks on the waters, and comforts his people, saying to them, “It is I; be not afraid.”8 |
|
19, Dydd Iau.—Mis i heddyw y cychwynasom. Wele y seithfed baban yn marw, a chyn myned i gysgu collasom yr wythfed baban. |
19, Thursday.—A month today since we set out. And now the seventh baby has died, and before going to sleep we lost the eighth baby. |
|
20, Dydd Gwener.—Cymerwyd un o’n morwyr yn sâl iawn, ac ofnid fod angau wedi gafaelu yn ei babell bridd; ond cafodd adferiad yn ol hir gystudd. |
20, Friday.—One of our sailors was taken very ill, and it was feared that death had laid hold on his earthly tabernacle;9 but he was restored to health after much suffering. |
|
21, Dydd Sadwrn.—Heddyw collasom ddau o blant eto; yr afiechyd yn eu mysg yn cynyddu; math ydoedd o ryddni parhaus, yn effeithio i’w gwanhau, ac yn gyffredin yn terfynu yn angeuol yn y lle y dechreuai. |
21, Saturday.—Today we lost two more children; the illness is increasing among them; it is a kind of continual diarrhoea, which weakens them, and usually ends in death where it began. |
|
22, Sabbath eto, ar y môr;—yr unfed plentyn ar ddeg yn marw. Cawsom wasanaeth yn y boreu—Cyfarfod gweddi ar y deck, chyfarfod canu. Yr ydym yn methu nesâu at y Cyhydedd (Equator) fel y dymunem, gan wyntoedd gwrthwynebus. |
22, Sabbath again, on the sea;—the eleventh infant dead. We held a service in the morning—A prayer meeting on the deck, and hymn singing. We are not getting closer to the Equator as we should like, due to contrary winds. |
|
23, Dydd Llun.—Gwynt croes, a ninau yn hofran yn nghanol yr Ocean. |
23, Monday.—A cross-wind, and we hover in the middle of the Ocean. |
|
24, Dydd Mawrth.—Gwynt croes a’r môr yn chwyddedig hynod; a llawer, fel Pedr a’r dysgyblion, yn methu a phwyso ar y Fraich a holltodd y môr. Yr ydym yn gorfod tacio ugeiniau o filldiroedd i’r gorllewin, wedi hyny yn ol at diroedd Affrica. Nid ydym yn bresenol yn mhell oddiwrth Ivory Coast. Mae yn beth i’w sylwi, fod marwolaeth y babanod, a chynghorion dynion rhinweddol sy yn y llong, yn effeithio yn dda ar feddyliau, y mae y cardiau mewn rhan yn cael eu hesgeuluso—y bag-pipes yn distewi, a’r ddawns yn myned yn fwy o’r ffasiwn; yn eu lle y mae cyfarfodydd gweddïo ar nosweithiau yr wythnos wedi eu sefydlu, y Beibl a llyfrau da ereill Bethafen, ond yn awr gellir ei galw yn fwy priodol yn Bethel. |
24, Tuesday.—The wind against us and the sea uncommonly swelling; and many people, like Peter and the disciples, unable to trust in the Arms that divided the sea. We have to tack scores of miles to the north, after that back toward the African lands. At present we are not far from the Ivory Coast. It is a notable fact, that the death of the infants, and the counsels of virtuous men aboard the ship, have edified minds, and the cards are to some degree neglected—the bag-pipes are silent, and the dancing is becoming less fashionable; in their place prayer meetings have been arranged on nights of the week, and the Bible is read, and the other good books of Beth-aven, but now it is better called Beth-el.10 |
|
25, Dydd Mercher.—Gwynt croes eto, a’r môr yn fwy tawel. Ein llywydd yn darganfod llong yn myned am Loegr, anfonwyd gyda hon 149 o lythyrau; ei henw oedd Thomas Blake, yn rhwym i Lundain, yn llwythog o siwgr o’r Isle of France, er’s 53 o ddyddiau o’r lle hwnw. |
25, Wednesday.—Another cross-wind, and the sea more peaceful. Our captain sighted a ship heading for England, and we sent 149 letters with her; her name was Thomas Blake, bound for London, laden with sugar from the Île de France,11 53 days out from that place. |
|
26, Dydd Iau.—Boreu hyfryd a gobeithiol. Cadwyd cyfarfod gan yr holl ymfudwyr ar y quarter deck, i gyd-ymgynghori ac i sefydlu Cyfarfodydd i addoli yn eu cylch ar nosweithiau yr wythnos; pryd y penderfynwyd gan Saeson, Ysgotiaid, a Chymry, fod Cyfarfod Gweddi i’w gadw ar nosweithiau Mawrth, Gwener, a’r Sabbath, i’w cynnal ac i weddïo yn mhob cyfarfod—Sais, fel y deallai y Saeson; un o bobl yr ucheldiroedd Ysgotland, fel y deallai y rhai nad oeddynt yn deall ond Gaelic yn unig; ac un Cymro er budd y Cymry uniaith—a bod pob cyfarfod i ddechreu o ddeutu chwech, ac i ddybenu ychydig fynudau wedi saith, a’r holl ganu mawl i’w gario yn mlaen yn Saes’neg. |
26, Thursday.—A pleasant and promising morning. A meeting was held on the quarter deck with all the emigrants, to consult and to arrange among themselves Meetings for worship on the nights of the week; whereat it was decided by the English folk, the Scots, and the Welsh, that a Prayer Meeting should be held on the evenings of Tuesday, Friday, and the Sabbath, and that prayer should be led by—an Englishman, so that the English might understand; one of the Scottish highlanders, so that those who understand only Gaelic might understand; and a Welshman for the benefit of the monoglot Welsh—and that each meeting should begin at about six, and end a few minutes after seven, and that the praise singing should be conducted entirely in English. |
|
27, Dydd Gwener.—Boreu hyfryd a’r gwynt yn fwy teg. Iachawdwriaeth yn gaerau ac yn rhagfur. |
27, Friday.—A pleasant morning and a fairer wind. Salvation in walls and ramparts.12 |
|
28, Dydd Sadwrn.—Y gwynt eto yn dipyn mwy ffafriol; iechyd y llong yn well—y babanod yn gwella ychydig. |
28, Saturday.—Once again the wind a little more favourable—the infants are rallying somewhat. |
|
29, Boreu Sabbath.—Y chweched Sabbath ar y môr. Diau mai Sabbath tebycaf i Sabbath gartref eto a welais, darllen gwasanaeth yr Eglwys yn y boreu; ysgol Sabbathol rheolaidd i bawb ar y deck; dechreu trwy ddarllen rhan o’r Beibl, canu, a gweddio; a chyfarfod gweddi am chwech y nos, a chynulleidfa o gannoedd ar eu gliniau yn cydnabod yr hwn a wnaeth y môr a’r sychdir; un o’r penillion a ganwyd oedd hwn:— |
29, Sabbath morning.—The sixth Sabbath at sea. Surely this is the Sabbath most like those at home I have yet seen, with the service of the Church read in the morning; a proper Sunday school for everyone on the deck; beginning with reading from the Bible, singing and prayer; and a prayer-meeting at six in the evening, with a congregation of hundreds on their knees acknowledging the one who made the sea and the dry land; one of the verses sung was this:— |
|
“God moves in a mysterious way, |
“God moves in a mysterious way, |
|
Y gwynt yn dipyn mwy ffafriol, ond araf. Y mae golygiadau tra gwahanol ar yr awyrgylch, yn enwedig yr hwyr a’r boreu, ar ddim a welsom erioed. Yr awyrgylch yn nhueddau codiad a machludiad haul wedi eu tryfritho gan liwiau tlysion, ac ôl llaw doethineb Anfeidrol yn argraffedig arnynt, yn gampus a gorwych, yn wybodaeth ry ryfedd i Sir David Wilke a’i holl frodyr eu hefelychu byth. Mae yr awelon y boreu yn hynod o iachus ac adfywiol o fewn y trofegau (tropics). Mae yr haul, yn ei godiad y boreu, fel gŵr priod yn dyfod allan o’i ystafell, fel yn ymrithio i fyny o ddyfnder y môr, ac fel yn buddugoliaethu ar y tònau, gan esgyn i fyny i oleuo y byd. Yn ei fachludiad gwelir ef fel yn ymsuddo i’r môr eilwaith, ac i’r llygaid ymddengys yn llawer mwy nag yn Brydain. Y mae yn y lledryd hyn luaws mawr y bysgod asgellog yn codi o’r dòn, fel y gwna haid o ehedyddion oddiar un o faesydd Cymru. “Mor lluosog yw dy weithredoedd, O Arglwydd.” |
The wind a little more favourable, but slow. The atmosphere gives very different views, especially in the morning and the evening, from any we have ever seen. In the region of the rising and setting sun it is dappled with pretty colours, the mark of the hand of Immortal wisdom imprinted on them, splendorous and sublime, knowledge too wonderful for Sir David Wilke13 and all his fellows ever to imitate. The morning breezes are remarkably healthy and refreshing in the tropics. The sun, rising in the morning, is like a husband coming out of his room, as it emerges from the depths of the sea, victorious over the waves, ascending to light the world. At sunset it is seen sinking once more into the sea, and it appears to the eyes much larger than in Britain. There are in these latitudes a great many flying fish leaping from the waters, just as would a flock of larks from one of the fields of Wales. “O Lord, how manifold are thy works!”14 |
|
30, Dydd Llun.—Boreu iach a’r awel yn gynhes; y 12fed plentyn yn marw. |
30, Monday.—A healthy morning with a warm breeze; the twelfth child dead. |
|
31, Dydd Mawrth.—Diwrnod bywiog a gwynt da; cyfarfod gweddi ar y main deck, yn cael ei gadw gan Saeson, Ysgotiaid, a Chymry. |
31, Tuesday.—A lively day and a good wind; a prayer meeting on the main deck, held by English, Scots, and Welsh. |
|
2 A rock with lighthouse off the coast of County Wexford, Ireland. 3 Psalm 104:24. 4 Cf Psalm 104:25. 5 Cf Psalm 29:3. 6 Sturm, Christoph, Reflections on the works of God, and of His providence, throughout all nature, for every day in the year. London, 1796 [tr. Mary Young]. 7 Cf Psalm 104:3. 8 Matthew 14:27. 9 Ie the sailor's body--cf 2 Corinthians 5:1. 10 Beth-el, Hebrew for "house of God", the place where Jacob received a divine revelation in Genesis 28, referred to disparagingly in Hosea 10:5 as Beth-aven, "house of wickedness". 11 Now Mauritius. 12 Cf Isaiah 26:1. 13 Properly, Sir David Wilkie, Scottish painter, member of the Royal Academy and painter to the King, d. 1841. 14 Psalm 104:24. |