 |
Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms |
|
|
|
Y RHAGDRAITH.Y mae dyn, yn ol egwyddorion cyfansoddiadol ei natur ysprydol, yn greadur crefyddol. Y teimlad isaf ynddo, a’r mwyaf dylanwadol arno, yw y teimlad o Dduw; ac y mae galluoedd natur faterol dyn, wedi ei cyfaddasu i wasanaethu elfenau tueddfryd ei natur ysprydol, mewn cysylltiad a chrefydd. Gyda golwg ar egwyddorion crefydd natur, gwasanaetha ei lygaid i edrych ar ryfeddodau gweithredoedd Duw, ei glustiau i glywed peroriaeth swynol y greadigaeth, i wrando ar lais ei allu aruthrol yn y daran, yn y corwynt, ac yn y dyfnfor mawr, ac ar adroddiad gweithrediadau y gallu hwnw yn ngwaredigaeth y da, ac yn nghospedigaeth y drwg. O dan ddylanwad y pethau hyn, y mae ei natur feddyliol yn cael ei galw allan mewn myfyrdodau ar Dduw; ac o dan effaith y syniad a gynyrchir gan ei feddwl; gwelir ef yn plethu ei ddwylaw, yn plygu ei liniau, ac yn defnyddio ei dafod a’i lais, er rhoddi arddangosiad o deimladau addolgar ei galon. Gyda golwg ar grefydd datguddiedig, gwasanaetha ei natur faterol ei natur ysprydol yn lled gyffelyb. Y llygaid a edrychant ar yr adroddiad dwyfol am ‘fawrion weithredoedd Duw,’ yn nhrefn prynedigaeth dyn, fel yr arddangosir hwy yn y Beibl. Y clustiau a wrandawant genadwri fawr y cymod o orsedd yr Anfeidrol, gan ddywedyd, “Cymoder chwi a Duw.” A thrwy ddylanwad yspryd ar Arglwydd yr yspryd y dyn, neu ei natur ysprydol, gelwir hi allan yn ei holl adgyfnerthoedd mewn gweithredoedd o addoliad tufewnol. Y mae y deall yn myfyrio ar ryfeddodau y datguddiad “gyda pharchedig ofn.” Y gydwybod yn eistedd mewn barn, ac yn cymeradwyo egwyddorion mawrion y datguddiad gyda defosiwn. Y serch yn eu caru, ac yn ymhyfrydu ynddynt gyda brwdfrydedd sanctaidd. A’r ewyllys yn angherddol ddymuno mwynhad o Dduw ynddynt a thrwyddynt; ac yna y mae natur faterol dyn yn gwneud arddangosiaid o deimladau addoliadol y natur ysprydol, mewn ffurfiau o addoliad allanol. |
THE PREFACE.Man is, by virtue of his constitutional principles, a religious creature. The most basic sense in him, and the most influential upon him, is the sense of God; and the powers of man’s material nature are adapted to serve the tendencies of his spiritual nature, in connection with religion. With regard to the principles of natural religion, his eyes serve to behold the wonders of God’s works, his ears to hear the enchanting music of the creation, to listen to his prodigious power in the thunder, in the whirlwind, and in the great deep, and to the recitation of the workings of that power in the deliverance of the good, and in the punishment of the evil. Under the influence of these things, his mental nature is called forth in meditations on God; and under the effect of the ideas produced by his mind, he is to be seen folding his hands, bending his knees, and using his tongue and his voice, to make manifest the worshipful feelings of his heart. With regard to revealed religion, his material nature serves his spiritual nature quite similarly. The eyes look upon the divine account of the ‘great works of God,’ in the plan for man’s redemption, as they are revealed in the Bible. The ears hear the great tidings of the reconciliation from the throne of the Immortal, saying “Be ye reconciled with God.” And by the influence of the spirit of the Lord on the spirit of man, or his spiritual nature, it is called forth in all its resources in acts of inner worship. The intellect contemplates the wonders of the revelation “with reverence and fear.” The conscience sits in judgment, and accepts the great principles of the revelation with devotion. The affections love them, and take pleasure in them with holy fervor. And the will ardently desires satisfaction from God in them and through them; and then man’s material nature makes manifest the worshipful feelings of the spiritual nature, in forms of outer worship. |
|
Ond y mae y duedd gynhenid hon mewn dyn i addoli yn cael ei hamgylchyni gan dywyllwch anwybodaeth, ac yn cael ei chamgyfeirio gan oferedd ofergoeledd, fel y mae y goleuni yn llewyrcha yn y tywyllwch, a’r tywyllwch heb allu ei amgyffred. Oddi yma y tardd y gwahanol ffurfiau o grefyddau sydd yn y byd. Am y cenedloedd Paganaidd dywedir, “Hwy a newidiasant ogoniant yr anllygredig Dduw i gyffelybiaeth llun dyn llygredig, ac ehediaid, ac anifeiliaid pedwar carnol, ac ymlusgiaid.” Ac ofer fuont yn eu rhesymau, wrth ddadleu hawliau y ffurf yma ar grefydd, oblegid “eu calon anneallus hwy a dywyllwyd.” Y duedd i addoli o dan ddylanwad anwybodaeth ac ofergoeledd, a roes fodolaeth i allu y Mahomet yn mhlith yr Hindooiaid, y Confucius yn mysg y Chineaid, y Pab o Rhufain yn y byd Cristionogol, a dichellion offeiriadol yn mhob man o’r byd. |
But this innate tendency in man to worship is beset by the darkness of ignorance, and misdirected by the vanity of superstition, while the light shines in the darkness, and the darkness is powerless to surround it. Out of this arise the different forms of religion in the world. Of the Heathen nations it is said, “They changed the glory of the incorruptible God into an image made like to corruptible man, and to birds, and fourfooted beasts, and creeping things.” And their reasoning was false, in arguing the claims of this form of religion, because “their understanding was darkened.” The propensity to worship, under the influence of ignorance and superstition, gives existence to the power of Mahomet among the Hindoos, of Confucius among the Chinese, the Pope of Rome in the Christian world, and priestcraft in every part of the world. |
|
Cynwysa y gyfrol hon a gyhoeddir gan ein Parchedig frawd, hanes byr a chryno am 43 o bleidiau crefyddol a ystyrir yn union-gred, yn nghyd a’u prif bynciau athrawiaethol ac ymarferol. Hefyd, cynwysa hanes crynoawl am 91 o bleidiau yr edrychir arnynt fel rhai anunion-gred, yn ghyd a’u sylfaenwyr, yr amser y cyfodasant, eu prif egwyddorion, a’u llwyddant. |
This volume published by our Reverend brother, contains a short account and summary of 43 religious parties considered orthodox, together with their chief doctrinal and practical points. It contains also a brief account of 91 parties regarded as unorthodox, including their founders, the period they arose in, their chief principles, and their success. |
|
Yn yr adroddiadau gwelir yr egwyddor hunan-dybiol, hunan-geisiol, a hunan-dwyllol, yn arddangos ei hun mewn gwahanol ffurfiau. Gwelir bod hunan yn cael ei addoli o dan orchudd crefydd, mai hunan yw canolbwynt a chylch cynlluniau, seremoniau, a defosiynau gan grefyddau y byd. Nid rhyfedd gan hyny, i’r Arglwydd Iesu osod i lawr hunan-ymwadiad fel egwyddor sylfaenol ei grefydd: “Os myn neb ddyfod ar fy ol I, ymwaded ag ef ei hun a dilyned fi.” |
These reports demonstrate the principle of self-conceit, self-seeking, and self-deception, in various forms. The worship of the self under the cover of religion is apparent; the self is the center and compass of plans, ceremonies, and devotions in the religions of the world. It is no wonder then that Lord Jesus set down self-denial as a founding principle of his religion: “If any man will come after Me, let him deny himself and follow me. |
|
Gwelir hefyd mai egwyddor ffynadwy mewn gau-grefydd yw cnawdolrwydd. Dynion yn ffurfio cyfundrefn o grefydd i gyfarfod chwaeth lygredig plant dynion. Yr ysprydol yn gwasanaethu yr anianol, y nefol yn talu teyrnged i’r daiarol, dan rith talu teyrnged i Dduw. |
It can also be seen that carnality is a flourishing principle in false religion. Men construct a system of religion to meet the base appetites of the sons of men. The spiritual serves the carnal, the heavenly pays tribute to the earthly, under the guise of paying tribute to God. |
|
Canfyddir hefyd elfenau ofergoeledd mewn gwahanol ffurfiau yn nghyfundraethau crefyddol y byd. Dyma sydd yn peri i’r Pagan benlinio o flaen yr eilun, yn peri i’r Mahomet gredu dychymygion y Coran, ac yn ei yru ar orymdeithiau at Arch y Sylfaenydd yn Mecca. Hyn sydd yn peri i’r Pabydd addoli trwy gyfryngaeth twyllwyrthiau, penydiau, y purdan, &c. Y mae ofergoeledd yn yspryd grymus yn y byd. Llywia ei deyrnwialen dros y byd Paganaidd, ac y mae yn ymerawdwr dros fwy na haner y byd Cristionogol. |
The elements of superstition can also be discerned in different forms in the religious systems of the world. It is this that causes the Heathen to kneel before the idol, the Mahomet[an] to believe the fancies of the Koran, and drives him on processions to the Ark of the Founder in Mecca. It causes the Papist to worship through the mediation of false miracles, penances, purgatory, &c. Superstition is a powerful spirit in the world. Its scepter reigns over the Heathen world, and it is emperor over more than half the Christian world. |
|
Yn awr, Cristionogaeth bur, fel yr arddangosir hi yn athrawiaeth, bywyd, marwolaeth, claddedigaeth, adgyfodiad, esgyniad, ac eiriolaeth Crist yn y nef, yw yr unig feddyginiaeth i iachau a dyrchafu y ddynoliaeth. Buddugoliaetha ar holl grefyddau y byd; dileir hwy gan ddisgleirdeb ei dyfodiad, fel y daw Cariad Duw yn Nghrist yn ganolbwynt serch y byd, gogoniant Duw yn amcan bywyd y byd, a Gair Duw yn rheol buchedd y byd. Y dydd hyfryd hwn, un Arglwydd a gydnabyddir, a’i enw ef yn unig a folienir. Yr eiddoch yn gywir, Medi 11, 1868. |
Now, true Christianity, as it is revealed in the teaching, life, death, resurrection, ascension, and intercession of Christ in heaven, is the only remedy to heal and lift up mankind. It will triumph over all the religions of the world; they will be dispelled by the brilliance of its coming, so that the Love of God in Christ will become the center of the world’s love, the glory of God the purpose of the world’s life, and the Word of God the rule of the world’s ways. On this joyous day, one Lord will be acknowledged, and his name will alone be praised. Yours truly, September 11, 1868. |
RHAGYMADRODD YR AWDWR.Yn gymaint ag i ni gael ein anrhegu gan ein Parchedig gyfaill a’r rhagdraith blaenorol, ni byddai ond annoethineb i ni i ychwanegu yn y llwybr hwnw, ond yn unig dywedyd yr ychydig a ganlyn: |
AUTHOR’S INTRODUCTION.In as much as we have been favored with the foregoing preface by our Reverend friend, it would be unwise for us to continue further along that path, except to say the little that follows: |
|
Ni ddigwyddodd i ni weled yn y Gymraeg ond un traethodyn bychan ar y pen hwn, erioed, ac nid oedd hwnw ond gwerth chwech ceiniog o arian Cymru. Ond y mae gan y Saeson lyfrau o gryn faintioli ar y mater. A phaham y rhaid i’r Cymro fod heb un; yn enwedig y Cymro hwnw na all ddarllen yr iaith Saesonaeg. Mewn golygiad ar hyn, anturiasom i gasglu i Gyfrol fechan hon i lanw ychydig o’r gwagle yn mhlith y Cymry un-iaith, gan obeithio y bydd o les iddynt, ac yn dderbyniol ganddynt. |
We have seen only one short tract in Welsh on this subject, ever, and that was worth no more than sixpence in Welsh money. But the English have books of considerable size on the matter. And why must the Welshman be without one; especially that Welshman unable to read the English language. In view of this, we have ventured to collect this small Volume to fill a little of the void among the monoglot Welsh, in the hope that they will find it acceptable and of benefit to them. |
|
Mae yn gasgliad o weithiau amryw awduron Saesonaeg, y rhai a ysgrifenasant yn helaeth ar y mater; megis, Buck, Watson, Allen, Brown, Calmet, Devonport, &c., &c. Ac y mae genym ddigonedd o ddefnyddiau at gyfrol arall os gwelwn y bydd hon yn dderbyniol. |
It is a gathering from the works of several English authors, who have written at length on the matter; such as Buck, Watson, Allen, Brown, Calmet, Devonport, &c., &c. And we have an abundance of materials for another volume should this one prove acceptable. |
|
Hefyd, gwel y darllenydd wrth ddarllen y gyfrol fechan hon, nad yw y cyfundrefnau a’r cyfundraethau a haerir eu bod yn ddarganfyddiadau newyddion gan yr oes hon, megis y gyfundraeth o ‘Ddaiareg newydd,’ ‘Y Byd cyn Adda,’ mai nid ‘Moses oedd Awdwr y Pum’ Llyfr,’ ‘Ffaeledigrwydd y Beibl,’ nad yw ‘Iesu Grist yn dragywyddol Fab Duw,’ &c., yn ddim amgen nac adgyfodiad o hen scerbwdau drewedig oedd wedi cael eu rhoddi yn eu beddau er ys llawer oes bellach. Ceir eu hegwyddorion a’u daliadau, lawer iawn o honynt, a rhai yn cael eu dal allan yn agos iawn fel y delir hwynt yn bresenol, mor foreu a’r ail, y drydedd, a’r bedwaredd ganrif. |
Also, the reader will see in reading this little volume that the systems and schemes alleged to be new discoveries of the present age, such as the system of ‘New Geology,’ ‘The World before Adam,’ that ‘Moses was not the Author of the Five Books,’ the ‘Fallibility of the Bible,’ that ‘Jesus Christ is not the eternal Son of God,’ &c., are nothing more than resurrections of putrid old corpses put in their graves many centuries ago. Their principles and tenets, very many of them, and some held out in very nearly the same form as they are held at present, are found as early as the second, third, and fourth centuries. |
|
Wrth ddal sylw ar y gau-grefyddau a nodwyd, galluoga hyny y darllenydd i adnabod y gau fel yr uniawn ar ei hymddangosiad gyntaf, canys yr un yw y traed, y dwylaw, y gwyneb, a’r holl gorff yn awr ag oedd yn yr hen oesoedd, ond bod y wisg yn cyfnewid y naill oes ar ol y llall. Ond er mor hardded y’i gwisgir, mae yn heneiddio o hyd, ac yn rhwygo yn ddarnau, fel y mae yr hon scerbwd yn dyfod yn amlwg; a’i ymysgaroedd brwnt, afiach, ffiaidd, drewedig, gwenwynol, yn cael eu canfod a’u dinoethi i’r byd. Ond am hen gyfundrefn y Duwdod a’r groes, mae mor hardded ei gwisg heddyw ag y bu erioed. Mae y wisg a roddwyd am dani y borau y’i ganwyd, wedi dal trwy’r holl oesoedd mor gyfan, mor newydd, mor hardd a llachar, a phan y’i rhoddwyd am dani gyntaf. Ac er fod y rhai sydd yn ei harddel yn cael eu cyfrif gan’ mlynedd ar ol yr oes, nid oes dim pwys yn hyny; canys y mae y wir gyfundrefn yn dangos mai y hi yw hi o hyd; a hi a wna felly. |
Examination of the false religions noted will enable the reader to recognize the false and the correct at their first appearance, since the feet, the hands, the face, and the whole body are the same now as they were in ancient times, though the dress has changed from one age to the next. But for all its beauty, the dress is still growing old, and tearing to pieces, so that this corpse becomes evident; and its vile, fetid, unwholesome, putrid, poisonous entrails are beheld and exposed to the world. But as for the old system of the Godhead and the cross, her dress is as beautiful today as ever it was. The clothing she was dressed in on the morning of her birth has remained all through the ages as whole, as new, as beautiful and radiant, as when it was first put on. And if those who avow her are judged a hundred years after the age, it matters not; for the true system shows itself to be itself always; and she does so. |
|
Ddarllenydd, paid a chywilyddio arddel y lady, canys tystiolaeth yr Oen ydyw, yr hon a roddodd efe i’w wraig ei hun i ofalu am dani, a’i dal allan ger bron y byd, er gorfod dyoddef yn ei herwydd hyd at waed ac angau ei hun. Ac mor wired a bod yr haul yn crogi yn entrych y nen, daw pawb i’w harddel a’i chofleidio yn fuan. Brysied y dyddiau hyn gymeryd lle yw ein gwir ddymuniad, a’n gweddi ddwys. |
Reader, do not be ashamed to avow the lady, for she is the testimony of the Lamb, which he gave to his own wife to care for, and holds out before the world, for the victory of suffering on her account at the cost of his own blood and death. And as surely as the sun hangs in the vault of heaven, all will come to acknowledge and embrace it soon. That those days hasten to arrive is our true desire, and our earnest prayer. |
|
Nid y grefydd a wisgir a llawer o ddillad, ffurfiau, a seremoniau ydyw yr un fwyaf ei sylwedd ysprydol, yn y cyffredin, os un amser. Nid yw corff iachus yn gofyn lawer o ddillad, ac nid yw corff hardd naturiol yn gofyn am wisgoedd gwychion a drudfawr i’w harddu. Ond corff afiach sydd yn gofyn am llawer o ddillad, a chorff hagr sydd yn gofyn dillad drudfawr. Nid oes eisiau pwrcasu sidanau i harddu perlan, oblegid mae gogoniant y perl ynddo ei hun; ond byddai ei wisgo âg unrhyw addurniadau gwychion yn cuddio ei ogoniant naturiol. Felly crefydd; y mae yn y dyddiau hyn wedi cael ei gwisgo a chymaint o ddillad dieithr, ei haddurno a dulliau a seremoniau yn blygiau ar blygiau, fel y mae yn anhawdd adnabod ei henaid, na gwybod pa un ai corff byw neu gorff marw ydyw. Mae ei sylwedd ysprydol o’r golwg. Pan dechreuodd yr hen a’r diweddar wylwyr eithrio oddi wrth y gwreiddiol, collasant y nod, ac y mae yr eithriadau wedi myned erbyn hyn yn mhell iawn, fel y mae yn anhawdd adnabod y sylwedd, na pha un a oes sylwedd yn bod neu nid oes. Ac fel y mae ysprydolrwydd crefydd yn cael ei golli, y mae ei gwisgoedd yn cynyddu. |
It is not the religion dressed in many clothes, forms, and ceremonies that is the greatest in spiritual substance, in general, if ever. A healthy body needs few clothes, and a naturally beautiful body has no need for splendid and expensive dresses to adorn it. But an unhealthy body requires many clothes, and an ugly body needs expensive clothes. There is no need to purchase silks to decorate a pearl, because the glory of a pearl lies within it; while dressing it with splendid ornaments would hide its natural glory. So it is with religion; in these days it is dressed in so much strange clothing, adorned with customs and ceremonies in layer upon layer, that it is hard to discern its soul, or to know whether it is a live body or a dead body. Its spiritual substance is out of sight. When the ancient and the modern watchmen began to except from the original, they lost the point, and the exceptions now have gone very far, so that it is hard to recognize the substance, or to know whether there is substance or not. And as religion has lost its spirituality, it has acquired more clothes. |
|
Pan y collodd yr hen ddiwygwyr yspryd gweddi, dechreuwyd ysgrifenu, argraffu, a darllen gweddiau; pan y collasant yspryd canu, neu ganu a’r yspryd, yr hwn oedd yn diddanu yr enaid, dygwyd i mewn i’r eglwysdai offer cerdd o amryw fathau, i ddifyru clustiau cnawdol; pan gollwyd y tân sanctaidd oddi ar yr aelwyd gysegredig, dechreuwyd cyneu tân dysgeidiaeth a hunanoldeb cnawdol yn ei le; a phan y collwyd y sylwedd, y symlrwydd oedd yn Nghrist, rhaid cael gwisgoedd costfawr i harddu y corff marw, (neu haner marw) wedi’n. Nid ydyw y gwisgoedd i’w beio yn mhob amgylchiad, ond cymeryd y gwisgoedd a gadael y sylwedd ysprydol i fyned ydyw y bai. Gwell bod heb y gwisgoedd na bod heb y sylwedd. Ond os dychwelir at y gwreiddiol, fel y mae yn yr Hen Lyfr bendigedig, yna bydd pob peth yn esmwyth, tawel, hardd a gogoneddus; a gogoniant Duw a’i Fab, a’i Yspryd yn cael ei dderchafu mewn crefydd. |
When the old reformers lost the spirit of prayer, they began to write, print, and read prayers; when they lost the spirit of song, or singing with the spirit, which comforted the soul, musical instruments of various kinds were brought into the churches, to entertain fleshly ears; when the holy fire was lost from the sacred hearth, the fire of doctrine and carnal selfishness began to be lit in its place; and when the substance was lost, the simplicity that was in Christ, costly garments were then needed to beautify the dead (or half-dead) body. The clothing was not to be blamed in every circumstance, but the clothes that let the spiritual substance go were to blame. It is better to be without the clothes that have no substance. But if a return is made to the original, as it is in the blessed Old Book, then everything will be smooth, peaceful, beautiful and exalted; and the glory of God and his Son, and his Spirit will be lifted up in religion. |
|
D. S.—Nid oeddym yn bwriadu cyhoeddi yr ‘Ychwanegiad’ y tro hwn, pan y dechreuwyd roddi y tudalenau cyntaf o’r llyfr yn y wasg; ond meddyliwyd wedi hyny y buasai yn well gan y derbynwyr gael ychydig amrywiaeth, na dal gormod ar yr un peth; ac felly yr anturiwyd ei roddi i mewn, gan obeithio na fydd yn annerbyniol gan y mwyafrif. Ac yr ydym yn gwir ddymuno llesad i’r darllenwyr trwy y gyfrol fechan hon fel pob peth arall. Yr eiddoch yn ostyngedig, Hyde Park, Rhag. 3, 1868. |
N. B.—We were not intending to publish the ‘Supplement’ at this time, when the first pages of the book went to the press; but it was thought afterward that the recipients would rather have a little variety, than too much of the same thing; so we ventured to put it in, hoping that it would not be unacceptable to the majority. And we sincerely desire the benefit of the readers through this little volume as in every other thing. Yours respectfully, Hyde Park, Dec. 3, 1868. |
GWELLIANT GWALLAU.Nid oes ond dau wall o bwys wedi digwydd yn hon, mor belled ag ydym wedi craffu. |
ERRATA.There are only two errors of importance to be found herein, as far as I have been able to discern. |
|
Yn tudal. 40, y gair olaf, yn lle Marmoniaid darllener Marconiaid. Tudal. 133, mae rhif y pleidiau wedi myned o’i le; yn lle 53 dylai fod 63, &c., ac ar tudal. 137 mae yn dyfod i’w le. |
On p. 40, for the last word should be read Marconians instead of Mormonians. On p. 133 the numbering of the parties has gone awry; in place of 53 should be 63, &c., and on p. 137 it is rectified. |