 |
Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms |
|
|
|
DARLUNIAD O AWSTRALIA ORLLEWINOL.Awstralia Orllewinol ydyw y Dalaeth neu y Diriogaeth eangaf o lawer o ynys fawreddog neu Gyfandir Awstralia, ond hyd yn hyn nid dyma y rhanbarth mwyaf poblog o ran rhif ei thrigolion; ond y mae hi wedi cynyddu yn rhyfeddol yn ddiweddar, ac yn parhau i gynyddu yn bresenol yn llawer cyflymach na’r un arall o’r Cyfandir Deheuol pell. |
DESCRIPTION OF WESTERN AUSTRALIA.Western Australia is by far the largest State or Territory of the great island or Continent of Australia, though it is not as yet the most populous as regards the number of its inhabitants; but at present it continues to grow much faster than any other in the distant Southern Continent. |
|
Bu amser pryd yr edrychwyd ar Awstralia Orllewinol fel rhyw diffaethwch gwag erchyll a gwrthodedig, a’r ychydig sefydlwyr yn dlawd eu hamgylchiadau, ond oddeutu y flwyddyn 1886 darganfyddwyd aur yno, a phedair blynedd yn ddiweddarach darfu Llywodraeth Prydain Fawr freintio y Drefedigaeth a Hunan-Lywodraeth neu Home Rule, a byth er hyny y mae pethau yn llwyddo yn rhyfeddol yno. |
There was a time when Western Australia was looked on as some ghastly and forsaken empty waste, and the few settlers as poor in circumstances, but about the year 1886 gold was discovered there, and four years later the Government of Great Britain granted the Colony Self-Government or Home Rule, and ever since then things have improved wonderfully there. |
|
Hyd mwyaf y wlad ydyw 1,490 o filldiroedd, a 850 o led, a chynwysa oddeutu 1,000,000 o filldiroedd sgwar, ac y mae iddi 3,500 o arfordir. Gellid rhanu y diriogaeth i 145 o siroedd, ac i bob sir fod gymaint a Chymru, tra nad yw ei phoblogaeth presenol fawr dros chwarter poblogaeth presenol Sir Forganwg. |
The greatest length of the country is 1,490 miles, and the width 850, comprising about 1,000,000 square miles, and there are 3,500 miles of coast. The territory could be divided into 145 counties, each the size of Wales, while its present population is not much more than a quarter of the present population of Glamorganshire. |
|
Yn ystyr helaethaf y gair, cynwysa y Dalaeth yr holl ororau hyny o Awstralia ag sydd yn gorwedd i’r gorllewin o’r 129ain gradd o hydred, ac yn ymgyrhaedd o 13° 30′ i 35° 8′ o ledred deheuol. |
In the broadest sense of the words, the State includes all those shores of Australia that lie to the west of the 129th degree of longitude, and stretches from 13° 30′ to 35° 8′ of latitude south. |
|
Hawdd y gall y darllenydd ddychmygu fod gan wlad o’r fath ag sydd yn ymestyn mor helaeth o’r de i’r gogledd, gryn lawer o amrywiaeth hinsawdd. Mae y rhanau gogleddol yn boeth iawn, tra mae y rhanau deheuol o’r wlad yn bur dymerus ac hyfryd, ac nid ydwyf yn amheu na fyddai yn werth i lawer fyned yno o Gymru er mwyn eu hiechyd, yn enwedig y cyfryw ag sydd yn dyoddef oddiwrth y darfodedigaeth. Ond dylid cofio ei bod yn llawer mwy poeth hyd yn nod yn y rhanau oeraf o’r wlad na’r hyn ydyw yn Nghymru. Mae hi yn boeth iawn yno yn misoedd Ionawr a Chwefror yn enwedig, pryd cyrhaedda y gwresfesur yn fynych 105° yn y cysgod; ond mae yr hîn yn wir ddymunol yn ystod misoedd Ebrill, Hydref, a Thachwedd. Mae y tymhorau yn cael eu dosbarthu i ddau, sef haf a gauaf, neu y tymhor sych a’r tymhor gwlyb. Yn yr haf o Hydref i Ebrill nid oedd yno ddim gwlaw bron, ond o Mai i Medi mae hi yn dymhor gwlyb. Ni welais yno ddim eira, ac mae dail y coed yn lâs trwy y flwyddyn. Yn Awstralia fel yn Patagonia mae y trigolion yn cael yr hyfrydwch o fwynhau eu Nadolig yn nghanol yr haf. |
The reader can readily imagine that a country which extends so far from south to north must have a considerable amount of climatic variation. The northern parts are very hot, while the southern parts are quite temperate and pleasant, and I have no doubt that many in Wales would find it worthwhile going there for their health, particularly those who suffer from consumption. But it should be remembered that it is much hotter even in the coolest parts of the country than it is in Wales. It is especially hot there in the months of January and February, when the temperature often reaches 105° in the shade; but the weather is most agreeable in the months of April, October, and November. There are two seasons, namely summer and winter, or the dry season and the wet season. In the summer from October to April there is scarcely any rain, but from May to September it is the wet season. I never saw any snow there, and the leaves of the trees are green throughout the year. In Australia as in Patagonia the inhabitants have the pleasure of enjoying their Christmas in the middle of summer. |
|
A chymeryd golwg gyffredinol ar y wlad, mae Awstralia Orllewinol ar y cyfan yn wlad bur wastad, yr hon nis gall ymffrostio mewn llawer o fynyddoedd uchel. Dichon mai y mynydd pwysicaf ydyw y Darling Range, yr hwn sydd yn ymestyn o’r de i’r gogledd oddeutu 20 milldir oddiwrth y Môr Indiaidd am oddeutu 300 o filldiroedd o hyd, ond nid yw ei uchder ond prin 2,000 o droedfeddi. Y mynydd mwyaf o rhan uchder ydyw y Stirling Range, yr hwn sydd yn ymddyrchafu yn nghanol gwastadedd i’r uchder o 3,500 o droedfeddi. Mynyddoedd ereill deheubarth y wlad ydynt y Blackwood Range a’r Roe Range; y Leopold a’r Mueller ydynt fynyddoedd a safant yn ngogleddbarth Awstralia Orllewinol. |
Taking a general view of the country, Western Australia is on the whole a very flat land, and cannot boast many high mountains. Perhaps the most important mountains are the Darling Range, which is about 20 miles inland from the Indian Ocean and extends from south to north about 300 miles, though it scarcely goes any higher than 2,000 feet. The highest mountains are in the Stirling Range, which rises up in the middle of a plain to a height of 3,500 feet. Other mountains in the south of the country are the Blackwood Range and the Roe Range; the Leopold and the Mueller Ranges lie in the north of Western Australia. |
|
Prif afonydd y wlad ydynt y canlynol:—Ord, Prince Regent, Panton, Fitzroy, De Grey, Harding, Fortescue, Ashburton, Lyons, Gasgoyne, Murchison, Greenough, Swan, Irwin, Murray, Collie, Preston, Blackwood, Warren, Gordon, a Ballinup. Prin y gellir dweyd fod yr afonydd hyn yn afonydd yn wir ystyr y gair, gan nad ydyw y rhan fwyaf o honynt ond gweliau-dwfr i ysgubo ymaith y llifogydd, ac nid oes dwfr redegol ynddynt trwy y flwyddyn. Er fod rhai o honynt yn afonydd mawrion yn ystod tymhor gwlyb y gauaf ac yn dyfrhau a ffrwythloni y wlad oddiamgylch, ond cyn diwedd yr haf mae y rhan fwyaf o honynt yn sychu i fyny i’r fath raddau fel nad oes ond pyllau o ddwfr marw i’w ganfod yma ac acw. |
The principal rivers of the country are the following:—the Ord, Prince Regent, Panton, Fitzroy, De Grey, Harding, Fortescue, Ashburton, Lyons, Gascoyne, Murchison, Greenough, Swan, Irwin, Murray, Collie, Preston, Blackwood, Warren, Gordon, and Ballinup. These rivers can hardly be called rivers in the true sense of the word, as the majority of them are no more than water channels to sweep away the floods, and there is no water in them throughout the year. Although some of them are great rivers in the winter wet season that water and fertilize the surrounding land, before the end of summer most of them dry up to such a degree that there are only large pools of water to be seen here and there. |
|
Yr oedd hyn yn hollol wahanol i sefyllfa pethau yn Patagonia, lle yr oedd afon y Gamwy yn fynych yn gorlifo hytrach na sychu yn yr haf, o herwydd toddiad yr eira ar fynyddoedd yr Andes. |
This is quite different from the state of affairs in Patagonia, where the river Camwy often floods rather than drying up in the summer, due to the melting of the snow on the mountains of the Andes. |
|
Diffyg mwyaf Awstralia Orllewinol ydyw dim mynyddoedd yn rhanau mewnol y wlad i roddi tarddiad i afonydd. Ucheldir gwastad 1,500 o droedfeddi yn uwch na gwyneb y môr ydyw y rhanau mewnol lle nad oes ond ychydig iawn o law, ac mae y gwastad-dir sych hwn yn eang iawn. Y mae yn ymestyn o lle o’r enw Eucla yn y De-Ddwyrain, i’r Nor’-West Cape yn y Gogledd-Orllewin, am dros 1,000 o filldiroedd o hyd. Mae llawer o dir da yn y rhanau mewnol hyn o’r wlad, ond y diffyg ydyw prinder gwlaw. Pe buasai yno gyflawnder o law buasai dros fil o filldiroedd ag sydd heddyw yn ymddangos megys diffaethwch gwag erchyll yn blodeuo fel y rhosyn. Mae yn hawdd canfod wrth hyn, er fod Awstralia Orllewinol yn wlad mor fawr, fod y rhanau hyny o honi a ellir gwneyd defnydd ymarferol o honynt yn enwedig i bwrpas amaethyddol, yn gydmarol fychain. Ond dylid cofio fod cyflawnder o law mewn rhai parthau o’r wlad, yn enwedig yn y rhanbarth hono a elwir y South-West—rhanbarth ag sydd yn llawer mwy na Cymru a Lloegr gyda’u gilydd. Yn Cape Leeuin, sef cwr eithaf y de-orllewin, mae yno oddeutu 40 modfedd o wlaw yn y flwyddyn, ond y mae yn lleihau yn raddol mewn cyfeiriad gogleddol a dwyreiniol. |
Western Australia’s greatest defect is that there are no mountains in the interior parts of the country to give rise to rivers. The interior is a high plain 1,500 feet above sea-level where there is very little rain, and this dry plain is very large. It extends over 1,000 miles from a place called Eucla in the South-East, to the Nor’-West Cape in the North-West. There is much good land in these interior parts of the country, but the obstacle is the scarcity of rain. If there were plenty of rain, over a thousand miles which today look like a ghastly empty waste would bloom like a rose. Thus it is easy to see that despite Western Australia’s great size, those parts of it that can be put to practical use, especially for agricultural purposes, are comparatively small. But it should be borne in mind that there is plenty of rain in some parts of the country, especially in that region known as the South-West—a region much larger than Wales and England put together. At Cape Leeuwin, the extreme south-west corner, there are about 40 inches of rain a year, but that diminishes gradually in a northerly and easterly direction. |
|
Yn y wlad, yn nghymydogaeth Perth, y brif-ddinas, yr hon sydd yn sefyll oddeutu 180 o filldiroedd i’r gogledd o Cape Leeuin, 32 o fodfeddi yn y flwyddyn ydyw, ond y mae yn lleihau yn raddol mewn cyfeiriad dwyreiniol, ac wedi myned yn mhell i berfeddion y wlad yn y cyfeiriad hwnw, nid oes ond prin pum’ neu chwe’ modfedd. |
In the country around Perth, the capital, which is situated about 180 miles to the north of Cape Leeuwin, there are 32 inches a year, but this gradually decreases in an easterly direction, and far into the interior of the country in that direction there are scarcely five or six inches. |
|
Yn y rhanbarth mwyaf gwlyb (sef y De-Orllewin) o’r Drefedigaeth, mae yr holl wlad o ben-bwy-gilydd yn cael ei gorchuddio â choedydd mawrion am ganoedd o filldiroedd, ond yn y gogledd a’r dwyrain o’r Daleth mae y coed yn rhoddi lle i lwyni a choed bychain. |
In the wettest region (that is the South-West) of the Settlement, the whole country from end to end is covered with great forests for hundreds of miles, but in the north and the east of the State the woods give way to bushes and small trees. |
|
Ymddengys fod gwlad y coed mawr yn cynwys oddeutu 30,000 milldir ysgwar, a bod y coed hyn gyda’u gilydd yn werth oddeutu £120,000,000. Perthyna y coedydd hyn gan mwyaf i’r dosbarth hwnw a elwir yr Eucaluptus. Mae y pren jarrah yn gorchuddio rhanbarth helaeth o’r wlad. Nid ydyw y pren hwn (sef y jarrah) i’w gael yn un man ond yn Awstralia Orllewinol, mor bell ag y gwn, ac yn bresenol yn cael ei allforio i bob parth o’r byd, ac y mae yn wybyddus bellach nad oes terfyn bron ar ei barhad. Y mae yn bren caled, cryf a thrwm iawn, ac yn gyfaddas ryfeddol i wneyd pontydd, sleepers, rheilffyrdd, harbour works, a phethau defnyddiol ereill. Y mae yn bren o liw coch, a gelwir ef gan rai yn “Fahogany Awstralia Orllewinol.” Y mae yn bren mawr iawn, ond ymddengys fod y pren a elwir karri yn fwy fyth, ac mae rhai o’r coed hyn yn gryn 300 o droedfeddi o uchder, ac oddeutu 30 o droedfeddi o amgylchedd. Heblaw y jarrah a’r karri, mae yn y wlad hefyd wahanol fathau o gum tree, sef y gum coch, y gum gwyn, y york gum, a’r salmon gum. Mae coed sandal hefyd yn ffynu mewn rhai manau o’r wlad, ac allforid llawer o hono i China yn y dyddiau gynt, ac ymddengys y prynai pobl y wlad hono ef er mwyn dybenion eilunaddolgar. |
It appears that the forested country comprises about 30,000 square miles, and that these forests taken together are worth about £120,000,000. These woods belong mostly to that class called the Eucalyptus. The jarrah covers a wide region of the country. This tree (the jarrah) is found nowhere else but Western Australia, as far as I know, and is presently exported to every part of the world, and it is now well-known that there is almost no limit to its durability. It is a hard, strong and very heavy wood, and is wonderfully fit for making bridges, sleepers, railways, harbour works, and other useful things. It is of a reddish colour, and called by some “West Australian Mahogany.” It is a very big tree, but apparently the tree called karri is larger still, and some of these trees are a good 300 feet in height, and about 30 feet in circumference. Besides the jarrah and the karri, other kinds of gum tree occur in the country, such as the red gum, the white gum, the York gum, and the salmon gum. Sandalwood also flourishes in some parts of the country, much of which was exported to China in former times, and it seems the people of that land bought it for idolatrous purposes. |
|
Y pren mwyaf hynod yn y wlad yn ddiau ydyw y pren borfa, neu fel y gelwir ef yn gyffredin y “black boy,” o herwydd ei ymddangosiad du o hirbell. |
Undoubtedly the most remarkable tree in the country is the grass-tree, or as it is commonly called the “black boy”, because of its black appearance from a distance. |
|
Anhawdd ydyw rhoddi darluniad cywir o’r “bachgen du” i’r sawl sydd heb weled y pren. Mae iddo foncyff o liw tywyll, oddiamgylch yr hwn y mae y dail yn cael eu ffurfio yn gylch-res, ac y mae cylch newydd o ddail dadfeiliedig yn cael eu hychwanegu bob blwyddyn, ac yn cael eu gwasgu i lawr gan y dail newydd ag sydd yn dyfod allan, a chan nad yw y pren yn tyfu mewn blwyddyn gyfan ddim mwy na thrwch y gylch-res ddail ag sydd yn cael ei ychwanegu ato, ymddengys ei fod yn cymeryd canoedd o flynyddoedd i dyfu ychydig o droedfeddi. Uchder mwyaf y “bachgen du” ydyw tua naw troedfedd. Dyhidla allan math o sylwedd ystoraidd tywyll. Y mae yn ddefnyddiol iawn fel tanwydd, ac yn enwedig i ddechreu tân. Tybir fod y pren yn perthyn i gyfnod hen iawn. |
It is difficult to give an accurate picture of the “black boy” to anyone who has not seen the tree. It has a stem of a dark colour, around which the leaves are arranged in a circle, and a new ring of decayed leaves is added every year, which are pressed down by the growth of the new leaves, and as the tree grows no more in a whole year than the thickness of the circle of leaves which are added to it, it must take hundreds of years to grow a few feet. Its greatest height is about nine feet. A dark resinous substance exudes from it. It is very useful as fuel, and particularly as kindling. The tree is thought to belong to a very ancient period. |
|
Y mae coed yn ffynonell cyfoeth mawr i wlad, ac y mae llawer o felinau llifio yno yn bresenol, a chanoedd o ddwylaw yn gweithio ynddynt, ac allforir y jarrah a choed ereill i Ddeheudir Affrica, Deheudir America, Llundain, a Chaerdydd. Ar yr un pryd, yr aur, ac nid coed, sydd yn denu cynifer o bobl i Awstralia Orllewinol. |
Wood is a source of great wealth to the country, and there are at present many sawmills there, with hundreds of hands working in them, and the jarrah and other wood is exported to South Africa, South America, London, and Cardiff. At the same time, it is the gold and not the wood which attracts such large numbers of people to Western Australia. |