Australia and the Goldfields: Chapter IV

Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

The content of this page,
and of the entire "Old Welsh Books with English Translations" website
is, save where prior right apply,
Copyright © John Bear.

Home Contents Previous Next

G. Yr wyf yn deall mai y ci gwyllt yw y creadur mwyaf dinystriol yn y wlad.
A. Ië; y mae yn gwneyd llawer iawn o ddirieidi, nid yn unig tua’r buarthau a’r ydlenydd yn y nos—yn ysglyfio y gieir, hwyaid, gwyddau, tyrcïod, &c., yn waeth na’r llwynog Seisnig—ond yn lladd perchyll a moch cryfion, ŵyn a defaid ar y porfëydd, liw dydd, a hyd yn nod lloi ieuainc ar y buarth. Gallaf hefyd grybwyll bod cannoedd o gŵn, o rywiogaethau dofion (o leiaf, gynt), yn crwydro ddydd a nos trwy ystrydoedd Sydney, heb fod yn perthyn i un meistr, ac yn byw ar yr hyn a allant ei ysglyfio tua’r cigydd-dai, llygod Ffrengig, &c. Y maent yn aml yn aflonyddu hûn y dinasyddion yn nhrymder y nos, wrth gyfarth, udo, ac ymladd â’u gilydd.

Q. I understand that the wild dog is the most destructive creature in the country.
A. Yes; it does a great deal of mischief, not only in the farmyards and stackyards in the night—preying on the hens, ducks, geese, turkeys, &c., worse than the English fox—but killing piglets and strong swine, lambs and sheep in the pastures, by daylight, and even young calves in the yard. I might also mention that hundreds of dogs, of domesticated varieties (formerly, at least), wander day and night through the streets of Sydney, belonging to no master, and living on what they can scavenge from the butchers’ shops, and on rats, &c. They often disturb the sleep of the citizens in the middle of the night, barking, howling, and fighting with each other.

Y mae morgwn (sharks) yn nifeiriol ar y gororau, ac yn bur beryglus. Adwaenwn ddyn a ysglyfaethwyd ganddynt. Ond y mae pawb o’r genedigion yn medru nofio, y merched fel y meibion.

Sharks are numerous on the coasts, and very dangerous. I knew a man who was taken by one. But all native-born persons can swim, women as well as men.

G. Onid yw yn beryglus iawn i’r cŵn hyny fyned yn gynddeiriog?
A. Y mae yn beth pur nodedig, ond yr wyf yn credu ei fod yn wir, na welwyd un ci cynddeiriog erioed yn un cwr o Awstralia. Nis gwn i ba achos anianyddol y gellir priodoli hyn.

Q. Is there much danger of these dogs going mad?
A. It is a very remarkable thing, but I believe it is true, that not one mad dog has ever been seen in any corner of Australia. I do not know to what natural cause this can be attributed.

G. A oes llawer o fân anifeiliaid rheibus yn y wlad hòno?
A. Oes, y mae y gath wyllt yn bur ddireidus, ac yn difa cryn lawer o’r adar dofion. Y mae llygod yn hynod o ddinystriol yno, ac yn annhraethol lïosog. Nid wyf yn credu y gallech ddyfod o hyd i droedfedd ysgwâr o dir yn agos i Sydney heb weled un neu fwy o honynt arno, neu ryw arwydd o’u presennoldeb. Y mae pryfed o bob math hefyd yn llïosog ryfeddol—chwain, mosquitos,¹ morgrug, &c. Y mae morgrug Awstralia yn annhraethol nifeiriol, a thra bwytëig hefyd. Y mae rhai tai yn fyw o honynt. Gwelais lygoden Ffrengig, a laddesid yn nghongl argraffdy, wedi cael ei bwyta i gyd ond yr esgyrn noethion mewn un diwrnod.² Y mae adar ysglyfaethus, yn enwedig eryr-gwryllod (eagle-hawks), yn nifeiriol. Y mae y cockatoos yn gwneyd llawer o ddifrod ar y cnydau, yn enwedig ar ŷd India.³

Q. Are there many beasts of prey in the country?
A. Yes, the wild cat is very troublesome, and kills a considerable number of the domestic fowl. Mice are exceedingly destructive there, and are unspeakably numerous. I do not believe you could find a square foot of land near Sydney without seeing one or more of them on it, or some sign of their presence. Insects of all kinds are also remarkably numerous—fleas, mosquitoes,¹ ants, &c. Ants are unspeakably numerous in Australia, and quite voracious as well. Some houses are alive with them. I have seen a rat, which had been killed in a corner of a printing-house, entirely eaten except for the bare bones in one day.² Birds of prey, particularly eagle-hawks, are numerous. The cockatoos do a great deal of damage to the crops, especially the Indian corn.³

G. Pa beth yw eich barn am yr hinsawdd?
A. Y mae yn hynod o dda, iach, a hyfryd trwy y rhan fwyaf o’r flwyddyn.

Q. What is your opinion of the climate?
A. It is remarkably fine, healthy, and pleasant for the greater part of the year.

G. Onid ydych yn meddwl ei bod yn frytach gwlad nag y desgrifir hi gan ein hawdwyr?
A. Nis gallaf ddyweyd oddiar sylwadau manwl ar y gwresfesurydd, ond dyna yr argraff a adawodd ar fy nheimladau. Gwn i mi oddef gwres mawr iawn yno ar amserau, ond y mae yn cael ei liniaru agos yn wastad gan awel fywus o wynt. Nid oes eisieu ond ychydig o ddillad—llodrau teneu, gwasgod wlanen, crys, a siaced lïain ar hyny. Ychydig a dreuliwch ar wisgoedd yn y fath wlad. Nid yw hyd y dydd yn gwahaniaethu cymaint yno: nid yw y dydd byth mor hir yn yr haf, nac mor fyr yn y gauaf, ag yn Lloegr.⁴

Q. Do you not think it is a hotter countrey than our writers describe?
A. I cannot speak from precise observations of the thermometer, but that is the impression left on me. I know I suffered very great heat there at times, but it is almost always moderated by a lively breeze. There is no need for more than a little clothing—light trousers, a flannel waistcoat, a shirt, and a linen jacket over these. The length of the day does not vary as much there: the day is never as long in the summer, nor as short in the winter, as in England.⁴

G. A ydyw y gwyntoedd poethion yn dost iawn?
A. Nid mor dost ag y gallech ofni, oddigerth mewn ambell fan; ond y maent yn codi cymylau mawr o lwch coch taglyd oddiar y tywottir cyfagos, a’r ffyrdd mawr, ac yn eu gyru yn lluwch, fel cawodydd o dywod, ar hyd heolydd Sydney.

Q. Are the hot winds very severe?
A. Not as severe as you might fear, except in some places; but they raise great clouds of red, choking dust from the adjacent sandy country and the highways, and driving it in sprays, like showers of sand, through the streets of Sydney.

G. A ydyw y llygadglwyf yn beth cyffredin ar eu hol?
A. Nis gwybûm hyny erioed trwy brofiad na sylw, tra bûm yn aros yn y drefedigaeth. Nid wyf yn credu bod y clwyf hwn yn perthyn mewn un modd neillduol i’r wlad. Ond y mae rhyddni yn beth lled gyffredin; ac y mae plant yno yn dyoddef yn fawr iawn wrth fagu dannedd—rhai yn meirw.

Q. Is ophthalmia a common thing afterwards?
A. I have never known that by experience or observation, during my time in the colony. I do not believe that this ailment is in any way peculiar to the country. But diarrhoea is rather a common thing; and children suffer very greatly there when teething—some die.

G. Ai gwir yw bod plant i rïeni Ewropaidd yn tyfu yn dalach yno nag yn Lloegr?
A. Ië: ond y maent yn hynod o waelion, a dywedir yn gyffredin eu bod yn tyfu fel gwellt ŷd. Er bod yr hinsawdd mor iach, anaml iawn y cyfarfyddir â neb tew neu wridgoch; y mae y rhan fwyaf yn lled deneu a melyn—lliw haul ar bawb.

Q. Is it true that the children of European parents grow taller there than in England?
A. Yes: but they are remarkably frail, and it is commonly said that they grow like cornstalks. Although the climate is so healthy, one seldom meets any one fat or ruddy; the majority are rather thin and tawny—everyone the colour of the sun.

G. A oes llawer o anfoesoldeb yn y drefedigaeth?
A. Oes; fel y gellid dysgwyl ymhlith y fath ddosbarth o bobl a’r hen ddëoledigion, a’u heppil, er bod llawer wedi diwygio, ac yn bobl gyfoethog a chyfrifol. Hen ddrwgweithredwr adferedig oedd Mr. Lyon, prif arwerthwr Sydney, pan oeddwn i yno. Gallwn enwi llawer eraill. Ond cymerodd llawer iawn o ddïenyddiadau le tra yr oeddwn yn aros yno.

Q. Is there much immorality in the colony?
A. Yes; as you would expect amongst such a class of people as the old transportees and their descendants, although many have reformed, and are now prosperous and responsible people. When I was there, Sydney’s chief auctioneer, Mr. Lyon, was a reformed criminal. I could name many others. But quite a few executions took place when I lived there.

G. Onid ydynt yn gyru llawer yn eu cerbydau ar hyd heolydd Sydney?⁵
A. Ydynt; lle nodedig iawn am gerbydau yw: y maent yn gyru yn ddïorphwys yn mhob cyfeiriad. Ond yr oeddynt yn llawer llai eu nifer yn ystod y cyfyngder arianol a gymerodd le ychydig flyneddau yn ol, a’r crefftwyr yn gorfod troi i werthu ffrwythau, a chynnyrchion gerddi, ar hyd yr ystrydoedd, ac o ddrws i ddrws.

Q. Do they drive their carriages much in the streets of Sydney?⁵
A. Yes; the place is very notable for its carriages: they are driven incessantly in all directions. But they were much fewer in number during the financial difficulties which took place a few years ago, and the artisans were forced to turn to selling fruit and horticultural produce in the streets, and from door to door.

G. A ydyw y Pabyddion yn llïosog yn y drefedigaeth?
A. Ydynt: ganddynt hwy y penodwyd yr archesgob cyntaf, a hwynthwy a adeiladasant yr eglwys gadeiriol gyntaf, ac a ddygasant glychau gyntaf i’r fro, fel yr ymffrostiant.

Q. Are there many Catholics in the colony?
A. Yes: it was they who appointed the first archbishop, and who built the first cathedral, and who brought the first church bells to the country—so they boast.

G. A ydyw hyn i’w briodoli i’r ffaith fod cynnifer o Wyddelod wedi cael eu halltudio yno?
A. Ydyw, mewn rhan; ond y mae llawer iawn o honynt wedi myned allan yno fel ymfudwyr rhyddion. Y mae yno lawer o Germaniaid hefyd, a rhai o bob cenedl wareiddiedig o’r bron.

Q. Is that due to the fact that so many Irishmen were transported there?
A. Yes, in part; but a good many of them have gone out there as free settlers. There are many Germans there as well, and people of almost every civilized nation.

G. Onid oes prinder mawr o foddion gras yn nghanol y wlad?
A. Oes; y mae llawer o breswylwyr y “berth” yn byw ddeunaw neu ugain milltir oddiwrth y lle addoliad agosaf: ond y maent, ysywaeth, yn hynod o ddifraw ynghylch materion crefyddol.

Q. Is there not a great want of the means of grace in the interior of the country?
A. Yes; many of the residents of the “bush” live eighteen or twenty miles from the nearest place of worship: but they are, alas, remarkably indifferent to religious matters.

G. A oes yno le da i lafurwyr wneyd bywioliaeth?
A. Un o’r lleoedd goreu yn y byd ydyw, hyd yn nod i ddynion difedr na welsant erioed waith gartref. Yr oedd dynion a aethant allan gyda mi, yn cyflogi fel bugeiliaid am ddeugain punt yn y flwyddyn, a’u bwrdd, er na welsent erioed ddafad ar borfa o’r blaen. Ac nid oedd yn hanner cystal amser y pryd hyny ag yw yn awr.⁶

Q. Is it a good place for labourers to make a living?
A. It is one of the best places in the world, even for unskilled men who have never seen work at home. There were men who came out with me, employed as shepherds for forty pounds a year, and board, though they had never seen a grazing sheep before. And it was not half as good a time then as it is now.⁶

¹   Er bod y fath bethau yn ymddangos mor ddibwys i ambell ddarllenydd, y mae cysur, neu yn hytrach anghysur personol y sefydlwr yn ymddibynu i raddau arnynt. Y mae lloriau pridd, a’r arferiad o adael i gŵn gysgu yn y tŷ, mewn gwlad frwd, sychlyd, a llychiog, yn cenedlu myrdd-myrddiynau o chwain. Y mae y mosquito yn bryfyn hynod o boenydiol mewn gwledydd poethion. Cyn gynted ag y sudda yr haul o dan y gaeren, y mae y poenydiwr hwn ar ei aden, ac yn sychedu am eich gwaed; a’r fynyd y ceisiwch roi hûn i’ch amrantau, y maent yn disgyn yn lluoedd ar eich gwyneb: rhai yn dringo eich talcen, rhai yn clwydo ar ben eich trwyn, rhai yn canu ymhlith blew eich boch gernau, rhai yn trafaelio i fyny eich ffroenau, ac eraill yn ymwthio i’ch clustiau. Ofer ydyw ceisio eu curo draw, nid yw ond yn eu gwneyd yn fwy penderfynol; os tynwch y gynfas am eich gwyneb, y mae y mileiniaid yn eich brathu trwyddi; ac os rhoddwch eich pen o dan y dillad, yr ydych ymmogi gan y brydaniaeth. Nid oes dim i’w wneyd ond gadael iddynt sugno llonaid eu ceudod gwancus o’ch gwaed, yr hwn sydd yn wenwyn marwol iddynt, gan ei fod yn eu chwyddo i angeu. Gadewch iddynt dori eu boliau. Y mae yn anmhosibl cysgu nes iddynt orphen y gyflafan, ac felly yr ydych yn cymeryd naid o’r gwely fel dyn o’i hwyl, ac yn dechreu chwilio am dân, i’w roi yn y gloead (neu biswail sych) i’w mygu allan o’r ystafell. Nid yw mwg tobacco yn cael dim mwy o effaith arnynt nag ar hen sawdwyr. Yn y trefydd, a’r tai boneddigaidd yn y wlad, y mae lleni pwrpasol ar y ffenestri, ac o amgylch y gwelyau, i gadw y mosquitos allan. Yr ydych yn ymwthio yn lladradaidd i’ch gwely o dan odreu y lleni hyn fel dyn yn ceisio tori tŷ, ac yna yn eu tycio o dan y mattras; ond gwae i’ch croen os bydd rhwygiad neu dwll yn rhyw gŵr o’r llen, y mae y mosquito yn sicr o ddyfod o hyd iddo yn y tywyllwch. Clywch y gwalch yn crwnganu o hirbell, yn dyfod yn nes, nes, ac o’r diwedd yn brathu blaen eich trwyn. Y mae y rhagofal manylaf yn ofynol i gadw y gwaedgwn adeiniog hyn allan o’ch tŷ. Yn Awstralia Ddeheuol y maent waethaf, medd rhai, o herwydd y scrwb.
²   Pryfed cigfwytaol yw morgrug, yn byw yn benaf ar bryfed eraill a laddant, ac nid trychfilod grawnfwytaol fel y tybir yn gyffredin; ac am hyny, nis gallant ragddarbod tros y gauaf. Y gronynau gwynion a fudant mor ofalus a thrafferthus o le i le, nid eu hymborth ydynt, ond llestri yn mha rai y cenedlir eu rhai bach—wyau, mewn gwirionedd. Naill ai nid y trychfilod hyn ydynt y pryfed diwyd a rhagddarbodus y cyfeiria Solomon y dïogyn atynt am addysg, neu y mae y gwr doeth yn gwneyd defnydd moesol o’r camsyniad poblogaidd mewn perthynas i’w dull o fyw a’u hanian.
³   Dywedir nad yw adar Awstralia yn canu, ond y maent yn gwneyd digon o grugleisiau rhyfedd, yn enwedig y laughing jackass (yr esyn chwerthinllyd), yr hwn a glywir yn crechwenu yn uchel ar doriad y wawr. Y mae y mopauk, yr hwn a eilw rhai yn gôg, yn aderyn o lais rhyfedd iawn, yn ymuno yn “hw-di-hw” y ddylluan ac udiad canol nos y ci gwyllt.
⁴   Y mae yr haul yno yn codi ac yn machludo yn llawer mwy sydyn nag yn Nghymru. Ychydig iawn o gyflychwyr (twilight) sydd yn y gororau hyny.
⁵   Gofynwyd hyn i’r dyben o wybod pa fath le yw i adeiladwyr cerbydau, harneiswyr, cyfrwywyr, a chyffelyb grefftwyr.—Awdwr.
⁶   Dywed Mossman, fod eu cyflogau yn ymddibynu ar y pellder y gofynir iddynt fyned i’r “berth.” Pellaf yr eir, uchaf fydd y cyflog, am fod dynion yn myned yn brinach. Y mae hyn yn beth o bwys i’r tyddynwr a’r llafurwr sydd ar fedr ymfudo.

¹   Although such things may seem quite insignificant to some readers, the personal comfort, or rather discomfort of the settler depends on them to some extent. Earthen floors, and the habit of letting dogs sleep in the house, in a hot, dry, dusty country, breed myriads of of fleas. The mosquito is an uncommonly vexatious insect in hot countries. As soon as the sun sinks below the horizon, this nuisance is on the wing, and thirsting for your blood; and the minute you try to rest your sleepy eyelids, they descend in hordes on your face: some climbing your forehead, some perching on the end of your nose, some singing amongst the hairs on your cheeks, some travelling up your nostrils, and others pushing into your ears. It is useless to try brushing them away; it only makes them more determined; if you draw the sheet about your face, the fiends sting you through it; and if you put your head under the bedclothes, you suffocate from the heat. There is nothing to be done but to let them fill their greedy stomachs sucking your blood, which is deadly poison to them, as it bloats them to the point of death. Let them burst their bellies. It is impossible to sleep until they finish their butchery, and so you leap from your bed like a man in a frenzy, and begin to look for a fire to put in coal (or dry dung) to smoke them out of the room. Tobacco smoke has no more effect on them than on old soldiers. In the towns, and in the houses of the gentry in the country, there are special curtains on the windows, and around the beds, to keep the mosquitoes out. You insert yourself stealthily into your bed under the hem of these curtains like a man trying to break into a house, and then tuck them under the mattress; but woe to your skin if there is a tear or hole in some corner of the curtain, the mosquito is sure to find it in the darkness. You will hear the rascal’s whine from a distance, coming closer, closer, and finally stinging the tip of your nose. The strictest precautions are required to keep these winged bloodhounds out of your house. They are worse in South Australia, some say, on account of the “scrub.”
²   Ants are carnivorous insects, living chiefly on other insects which they kill, and not granivorous insects as commonly supposed; and because of this, they cannot provide for the winter. The white granules which they move so carefully and laboriously from place to place are not their food, but vessels in which their young are reproduced—eggs, in fact. Either these insects are not the industrious and provident ones to which Solomon directs the sluggard for education [Proverbs 6:6], or the wise man made use of the popular misconception in relation to their nature and mode of living.
³   It is said that Australian birds do not sing, but they make plenty of strange noises, especially the “laughing jackass”, which can be heard laughing loudly at the break of day. The “mopauk”, which some call the cuckoo, makes a very strange noise, combining the “hoo-di-hoo” of the owl with the midnight howl of the wild dog.
⁴   The sun rises and sets there much more suddenly than in Wales. There is very little twilight in those parts.
⁵   This was asked in order to ascertain what kind of place it is for carriage builders, harness makers, saddlers, and similar artisans.—Author.
⁶   Mossman says that their wages depend on the distance they are required to travel to the “bush.” The further they go, the higher the wages, because men get scarcer. This is a matter of importance to the farmer and the labourer intending to emigrate.

Home Contents Previous Next

The content of this page,
and of the entire "Old Welsh Books with English Translations" website
is, save where prior right apply,
Copyright © John Bear.