Australia and the Goldfields: Chapter IV

Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

The content of this page,
and of the entire "Old Welsh Books with English Translations" website
is, save where prior right apply,
Copyright © John Bear.

Home Contents Previous Next

G. A ydyw y tir yn cael ei drin yn dda?
A. Nac ydyw, ond yn sâl iawn. Y maent yn aml yn codi cnydau ar yr un tir am ugain mlynedd olynol, heb roddi cymaint a rhawaid o wrtaith iddo.

Q. Is the land well cultivated?
A. No, very poorly. They often raise crops on the same land for twenty years in succession, without giving it so much as a shovelful of manure.

G. Gan fod yno gymaint o dir ysgafn, a ydynt hwy yn cael cnydau toreithiog gyda’r fath driniaeth salw?
A. Nac ydynt, yn fynych ddim mwy na phedwar bwsiel ar ddeg o wenith ar erw o dir, y dysgwyliem ni, yn Lloegr, iddo gynnyrchu deugain bwsiel, o leiaf. Ond y mae yn wir fod rhai tiroedd yno yn dwyn cnydau llawer gwell na’r lleill, ac y mae ŷd India yn bur doreithiog. Gwelais hwynt, ar ol clirio y cnwd o’r grawn hwn, yn hau gwenith yn yr un tir, yn yr un flwyddyn, heb fymryn o wrtaith!

Q. Given that there is so much light soil there, do they get large crops with such poor cultivation?
A. No, often no more than fourteen bushels of wheat on an acre of land, which we in England should expect to produce forty bushels, at least. But it is true that some land there bears much better crops than other land, and Indian corn is very productive. I have seen them, after clearing this crop, sowing wheat on the same land, in the same year, without a scrap of manure!

G. Onid ydyw planigyn o’r fath dyfiad braisg ag ŷd India yn gwanychu tir gwan dïwrtaith?
A. Y mae hyny yn sicr; ond y mae yno lanerchi o dir allwyfol bras iawn—priddyn yn llatheni lawer o ddyfnder, yn enwedig yn Mhorth Phylip ac Awstralia Ddeheuol. Pery ffrwythlonrwydd y fath dir lawer iawn o flyneddau.

Q. Does not a plant of such strong growth as Indian corn weaken weak unmanured soil?
A. That is certain; but there are patches of very rich alluvial land—soil many yards deep, especially in Port Phillip and South Australia. The fertility of such land lasts very many years.

G. Ond nid ydynt, yr wyf yn deall, byth yn troi yn ddwfn.
A. Nac ydynt. Y maent yn aradig gan mwyaf â gweddi ychen; ond y maent yn ceibio y tir weithiau â math o gaib, â phen gan lleted a phladren rhaw. Ychen oedd yn gwneyd yr holl waith yno hyd yn ddiweddar; ond y maent yn dechreu defnyddio ceffylau i lusgo y mèni gwlân, troliau, &c. Gallech weled, bob dydd, weddi o chwech i wyth o ychen yn llusgo certwyni mawrion llwythog o wlân yn dyfod o’r “berth” i borthladd Sydney.

Q. But I understand they never plough deeply.
A. No. They plough for the most part with teams of oxen; but they sometimes hoe the land with a kind of mattock, with a head as broad as the blade of a shovel. Oxen did all the work there until recently; but they are beginning to use horses to draw the wool drays, carts, &c. You could see, every day, teams of six to eight oxen drawing great wagons loaded with wool coming from the “bush” to the port of Sydney.

G. A ydyw yr anifeiliaid hyn yn hawdd eu trin.
A. Ydynt, wedi iddynt arfer gweithio; ond y maent yn hynod o wylltion ar y porfëydd. Dywedir bod y teirw yn rhy ddiniweid i ruthro neb, ond bod y bustych yn bur beryglus! Y maent yn arswyd i bedestriaid heolydd Sydney. Gwelir gyroedd o honynt yn dyfod i’r dref bob bore ar duth wyllt, yn beichio, yn rhuthro, ac yn cornio pob peth yn eu ffordd, ac yn cael eu gyru gan “berthwyr” a chigyddion ar geffylau, yn clecian eu chwipiau nes b’o y muriau yn aspedain. Chwipiau pur hynod a ddefnyddiant; y bonyn yn fyr iawn, a’r fflangell yn llawer o latheni o hyd, ac y maent yn eu trin gyda medrusrwydd gorchestol.

Q. Are these animals easy to handle?
A. Yes, after they become accustomed to working; but they are exceedingly wild on the pastures. It is said that the bulls are to inoffensive to charge any one, but that the bullocks are quite dangerous! They are a terror to the pedestrians of Sydney’s streets. Droves of them can be seen coming to town every morning at a wild trot, bellowing, charging, and goring everything in their way, and being driven by “bushmen” and butchers on horses, cracking their whips until the walls ring. They use very singular whips; the stock is very short, and the lash many yards long, and they wield them with masterly skill.

G. A oes llawer o dir da yn agos i Sydney?
A. Nac oes, ddim ond pur ychydig. Y mae holl swydd Cumberland yn dywodlyd, yn greigiog, ac yn sych; oddigerth glanau yr afon Hawkesbury, lle y mae gryn lawer o dir pur dda, yn cael ei drin yn weddol. Y mae yno lanerchi tra ffrwythlawn.

Q. Is there much good land near Sydney?
A. No, only very little. The whole county of Cumberland is sandy, rocky, and dry; apart from the banks of the Hawkesbury, where there is a considerable amount of very good land, fairly well cultivated. There are some very fertile spots.

G. Pa fath dir sydd yn swydd Northumberland?
A. Y mae yno lawer o dir da, a ffermydd llwyddiannus, heblaw y gweithydd glo yn nghymydogaeth Newcastle.

Q. What kind of land is there in the county of Northumberland?
A. There is a great deal of good land there, and prosperous farms, besides the coal mines in the vicinity of Newcastle.

G. A wyddoch chwi rywbeth am Boyd Town a sefydliad Twofold Bay?¹
A. Ni bum erioed yno, ond adwaenwn Mr. Boyd yn burion. Efe oedd sylfeinydd y lle nodedig hwnw. Gwr boneddig anturiaethus a doniol oedd. Daeth allan yn ei bleser-long fechan ei hun. Bu agerlong, yn mha un y byddai yn hwylio ar hyd y gororau, yn gorwedd yn hir yn y Gilfach (Sydney), wedi ei hanmharu mewn dryghin. Gwnaeth y gwr anturiaethus hwnw waith mawr iawn mewn byr amser, ond collodd ei fywyd gwerthfawr yn rhywle ymhlith ynysoedd y Môr Tawelog, fel y sylwasoch. Y mae trigolion yr ynysoedd hyny yn hynod o farbaraidd, ac y mae llawer o’r trefedigion masnachol a moryddol wedi syrthio yn ebyrth i’w creulondeb, o dro i dro. Y mae dau ar hugain o’u lladdedigion, neu y gweddillion achubedig o’u hesgyrn, yn gorwedd yn yr un bedd yn nghladdfa Sydney. Dylaswn grybwyll bod y fonwent fawr hòno yn un o’r claddfeydd prydferthaf yn y byd; ei rhodfeydd hyfrydol yn trofäu ar hyd llechweddi bryn dyrchafedig yn edrych tros ddyfroedd ynysog y morgant a holl brydferthwch y ddinas, a’r planigion gwychion yn blodeuo yn dragywyddol ar feddau y meirw. Gwelais geranium yn tyfu i chwech neu saith troedfedd o daldra, ac yn “ffaglu” gan flodau fflamgoch, ar y beddau yno.

Q. Do you know anything about Boyd Town and the settlement of Twofold Bay?¹
A. I have never been there, but I knew Mr. Boyd well. He was the founder of that remarkable place. He was an enterprising and talented gentleman. He went out in his own little pleasure-boat. It was a steamboat, in which he sailed along the coast, staying some time in the Cove (Sydney), after sustaining damage in a storm. This enterprising man did very great work in a short time, but lost his valuable life somewhere among the islands of the Pacific Ocean, as you have observed. The inhabitants of those islands are uncommonly barbarous, and many of the commercial and naval settlers have fell in sacrifice to their cruelty, from time to time. Twenty-two of the slain, or their recovered skeletal remains, lie in the same grave in the Sydney cemetery. I have mentioned that this great graveyard is one of the most beautiful cemeteries in the world; its pleasant promenades winding along the slopes of an elevated hill looking over the islanded waters of the harbour and all the beauty of the city, and the splendid plants in perpetual bloom on the graves of the dead. I have seen a geranium growing to six or seven feet in height, and “ablaze” with flame-red flowers, on the graves there.

G. A ydych chwi yn ystyried Awstralia, ar y cyfan, yn wlad fanteisiol iawn i ymfudwyr amaethyddol?
A. Nac ydwyf, yn ystyr ëangaf y gofyniad. Nid yw yn debyg i Loegr, nac yn wir i’r hyn a welais fy hun yn Zealand Newydd. Ond deallwch fod yn Awstralia lawer iawn o dir na raid i chwi chwilio am ei well. Gwelais diroedd rhagorol iawn yn Mhorth Phylip, yn enwedig. Er hyny, y mae yn ddiddadl bod Awstralia, a’i chymeryd oll ynghyd, yn well gwlad i’r bugail nag i’r hwsmon. Y mae yn cynnyrchu gwlân rhagorol.

Q. Do you consider Australia, on the whole, a very favourable place for agricultural emigrants?
A. No, in the broadest sense of the question. It is not like England, nor indeed to what I have seen myself in New Zealand. But you understand there is a very deal of good land in Australia, for which there is no need to seek any superior. I have seen most excellent land in Port Phillip, especially. Nonetheless, it is indisputable that Australia, taken as a whole, is a better country for the shepherd than the farmer. It produces splendid wool.

G. A ydyw y cnydau yn goddef llawer gan sychder?
A. Y maent weithiau yn ffaelu yn hollol, ac ŷd môr, o ganlyniad, yn codi i bris uchel iawn. Gwelais, ar un tymmor di-wlaw, y dorth ddeubwys yn gwerthu am un geiniog ar bymtheg, a deunaw ceiniog, yn Melbourne, heb son am Sydney, lle y mae llai o wlaw.

Q. Do the crops suffer much from drought?
A. They sometimes fail altogether, and imported corn, in consequence, rises to a very high price. I have seen, during one rainless season, two-pound loaves being sold for twenty-one pence, and eighteen pence, in Melbourne, not to mention Sydney, where there is less rain.

G. A ydyw y tymmorau sychion yn dygwydd yn fynych?
A. Nid mor fynych; ond y mae gwahaniaeth mawr rhwng y naill flwyddyn a’r llall. Nid yw y sychder weithiau ond hannerog: anaml y mae yn llwyr ddifa y cnydau.

Q. Do the dry seasons occur very often?
A. Not so often; but there is a great difference between one year and the next. The drought is sometimes only partial: seldom does it completely destroy the crops.

G. A ydyw y gwlawogydd yn drymion iawn pan ddisgynasant?
A. Ydynt, yn gyffredin. Gwelais lifogydd at liniau dyn yn ystrydoedd Sydney lawer gwaith; ond, gan fod y ddinas wedi ei hadeiladu ar dir uchel, nid ydyw y dyfroedd yn sefyll dim wedi i’r cawodydd cefnllifol fyned trosodd. Y maent, weithiau, yn gwneyd peth colled i’r dinasyddion, a gellid eu hattal trwy dori ceuffosydd gwell trwy y graig i redeg o dan yr heolydd. Y mae llawer o welliadau wedi cael eu heffeithio er pan gorfforwyd y ddinas. Pan oeddwn i yno y goleuwyd yr heolydd gyntaf â gas.

Q. Are the rains very heavy when they come?
A. Yes, generally. I have seen floods up to a man’s knees in the streets of Sydney many times; but, because the city is built on high land, the water does not linger after the torrential showers are over. They sometimes cause injury to the citizens, and they could be prevented by digging better drains through the rock under the streets. Many improvements have been made since the city was incorporated. While I was there the first streets were lit with gas.

G. Onid ydyw y cynghor trefol yn ddïareb am ddadleuon a chynhyrfiadau dinasaidd?
A. Ydynt: ac y mae yr etholiadau dinasol yn bethau hynod o drystfawr a chynhenus. Nid llawer o “burdeb etholiadol” a ddangosir ar y cyfryw achlysuron. Yr wyf yn cofio bod rhyw ddarllawydd uchelgais unwaith yn ceisio gosod ef i fyny fel cynghorwr dinasol poblogaidd ac enwog anghyffredin, a bod y blaid oedd yn hel pleidleisiau drosto wedi meddwi yn dost, a myned i gysgu rhwng y beddau yn un o’r monwentydd. Pan ddeffroisant, pa beth a wnaethant ond copïo llïaws o enwau y meirw oddiar y ceryg beddau, a’u cyflwyno yn orfoleddus i’r ymgeisydd pryderus. Pan ddeallodd eu twyll, yn mhen hir a hwyr, cipiodd i fyny erfyn arswydus i’w lladd, a ffoisant oll am eu heinioes.

Q. Is the town council not legendary for disputes and civil disturbances?
A. Yes: and the civic elections are remarkably noisy and quarrelsome. Little “electoral dignity” is shown on such occasions. I remember that a certain ambitious brewer was once trying to put himself up as a popular and uncommonly distinguished city councillor, and that his party was collecting votes for him after drinking his health, and they fell asleep among the graves in one of the cemeteries. When they awoke, what did they do but copy quantities of names of the dead from the headstones, and present them jubilantly to the anxious candidate. When at length he realized their deception, he seized a dreadful weapon to kill them, and they all fled for their lives.

G. A fydd y tyddynwyr yn y wlad yn cael colledion oddiwrth llifogydd?
A. Bydd y llifeiriant ambell waith yn ysgubo yr ydlenydd yn lân. Yr wyf yn cofio tâs o wair unwaith yn morio gyda’r cefnllif, a’r nadroedd yn dïanc yn lluoedd allan o honi, ac yn nofio o amgylch yn mhob cyfeiriad. Bûm yn dyst o rai ystormydd arswydus iawn o fellt a tharanau.

Q. Do the farmers in the country suffer losses from floods?
A. Occasionally a flood will sweep the stackyards clean away. I remember a stack of hay once sailing off with the torrent, and the snakes escaping from it in hordes, and swimming about in all directions. I have been witness to several most frightful thunderstorms.

G. A ydyw y genedl sarffaidd yn llïosog iawn yno?
A. Y mae yno lawer iawn o nadroedd gwenwynig: ond nid ydynt mor beryglus, oddigerth pan ymosodir arnynt. Y maent yn wastad am ffoi oddiar ffordd dyn, os gallant. Ond dylid cymeryd peth gofal rhag eu sathru wrth rodio allan mewn rhai manau, rhag iddynt frathu neu golynu mewn hunan-amddiffyniad. Y mae geneugoegion yn nifeiriol iawn yn agos i ddyfroedd;² ac y mae un creadur o’r genedledd yma, yr hwn sydd yn arfer dringo y coed, ac yn myned dan yr enw guano, yn haeddu ei grybwyll. Y mae yno hefyd bren ffrwythog o’r un enw.

Q. Is the reptilian race very numerous there?
A. There are very many poisonous snakes: but they are not dangerous, unless they are attacked. They always stay out of man’s way, if they can. But care should be taken not to tread on them when out walking in some places, lest they bite or sting in self-defence. Lizards are very numerous near water;² and one creature of this breed, which climbs trees, and goes by the name of “guano” [goanna], deserves mention. There is also a fruit-bearing tree of the same name.

¹ Y mae y dref hon yn sefyll ar y Gilfach Dwyblyg, yn agos i Bentir Howe, yn swydd Auckland, ac yn brif borthladd i’r siroedd de-ddwyreiniol, a gwlad Maneroo. Yr oedd gan Mr. Boyd ei hun naw o longau yn myned o’r porthladd hwn i bysgota morfilod. Adeiladodd longborth ëang yma, ac agorodd brif-ffordd i’r sefydliadau yswatiol. Y mae yma eglwys Gothig hardd, yr hon sydd yn ateb dyben tir-nod (landmark) i longau, a thai halltu a “berwi i lawr” mawrion. Y mae y tai gan mwyaf o briddfeini, gyda gwestty ardderchog o’r dull Elisabethaidd. Y mae tref Eden yn sefyll ar drofa arall o’r un gilfach, ond nid yw yn lle o nemawr bwys, oddigerth fel gorsaf berthynol i’r llywodraeth.
² Y mae llyffaint o rywiogaeth gorachlyd, yn hynod iawn o nifeiriol, ac yn gwneyd sŵn anhygoel wrth grochian gyda’r hwyr.

¹ This town stands on Twofold Bay, near Cape Howe, in the county of Auckland, and is the chief port for the south-eastern counties, and the Maneroo region. Mr. Boyd [Benjamin Boyd, whaling pioneer] himself had nine ships leaving this port to hunt whales. He built a large harbour here, and opened a highway to the squatter settlements. There is a beautiful Gothic church here, which serves as a landmark to ships, and great salting and “boiling-down” houses. Most of the houses are of brick, with an excellent inn in the Elizabethan style. The town of Eden stands on another bend of the bay, but is not a place of much importance, other than as a government station.
² There is a very numerous species of dwarf toads, which make an unbelievable noise croaking in the evening.

Home Contents Previous Next

The content of this page,
and of the entire "Old Welsh Books with English Translations" website
is, save where prior right apply,
Copyright © John Bear.