 |
Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms |
|
|
|
|
Y mae yr hinsawdd, ar y cyfan, yn hynod o iach a hyfryd yn Sydney. Nid oes yma ddim rhew nac eira, er eu bod yn bethau adnabyddus yn y bröydd mynyddig draw. Yn ystod misoedd Hydref a Thachwedd y mae y gwyntoedd poethion yn talu eu hymweliad blyneddol digroesaw â’r gororau hyn, ac y maent yn gadael llygadglwyf blin o’u hol am rai wythnosau.1 Math o sirocco2 yw y gwynt hwn, yn chwythu oddiar dywodydd golosgedig y diffeithiwch canoldirol, ac yn myned dan yr enw “brickfielder,” am ei fod yn hyrddio cymylau o lwch coch i’r dref, oddiar y tywottir coch tua’r gorllewin, lle y byddid gynt yn gwneuthur priddfeini. Y mae yn llenwi pob congl o’r tai, ac nid oes dim rhagofal a all ei gadw allan, gan ei fod can faned a pheillied, ac yn tewychu yr holl awyr; yn llenwi y ffroenau a’r llygaid, ac yn gwneyd anadlu yn anhawdd ac yn boenus, tra y mae y gwres annyoddefol yn codi weithiau i gant a deunaw o raddau yn y cysgod. Y mae pob drws a ffenestr yn gauedig, yr heolydd heb un tramwywr, a phob gwaith yn sefyll, nes iddo “chwythu trosodd.” O drugaredd, nid yw yn parhau yn hir iawn; ac er ei fod yn ymweliad blin a gofidus i rai newydd ddyfod yma, y mae y sefydlwr, o’r diwedd, yn ymgynnefino âg ef, ac yn gallu ei oddef yn amyneddus fel un o’r “drygau anghenrheidiol.”3 Ac anaml y dygwydd fwy na phedair neu bum gwaith yn y flwyddyn: weithiau, ddim ond unwaith neu ddwy, a hyny yn bur llariaidd. Ond dywedir nad ydyw gwres cyfartal y misoedd brytaf yn codi yn uwch na phymtheg gradd a thriugain, nac yn disgyn ar gyfartaledd yn îs na phymtheg gradd a deugain. I’r dyben o alluogi y darllenydd cyffredin i ffurfio dychymyg lled gywir o dymherusrwydd Awstralia, gallwn grybwyll fod gwres cyfartal yr haf yn Abertawy, yn Nghymru, yn cyrhaedd rhywbeth fel pedair a thriugain o raddau, neu un gradd ar ddeg oerach na Sydney, a thymheriad cyfartal y gauaf yn Morganwg tua phum gradd a deugain a hanner, neu naw a hanner o raddau îs nag y saif y gwresfeidryn (thermometer) yn mhrifddinas y De. Codir hefyd fod gwres haf Cymru weithiau yn codi yn uwch o lawer (yn y cysgod) na 75 gradd, ac yn haul canolddydd ymhell dros gant o raddau.4 Eto y mae sefyllfa ddaearyddol Awstralia, gyda golwg ar y cyhydedd—ei diffeithwch sychlyd canoldirol, ei hawyr ddileithni a heulog, a’i phlanigion trofanol,—yn rhoddi lle cryf i ammheu ei bod yn boethach gwlad nag y desgrifir hi yn ein hanesion. Pa fodd bynag, y mae ei hawyr bur a balmaidd yn ddïareb. Ac nid brydaniaeth parthau neillduol o Affrica ac India Orllewinol a Dwyreiniol sydd yn gwneyd y gwledydd hyny mor afiach, ond gwlybaniaeth difesur y tymmorau gwlawog, pryd nad oes dim yno i’w anadlu ond tarth clefydog. Y mae iachusrwydd hynod Awstralia i’w briodoli yn gwbl i sychni ei hawyr. Gall dyn yno gysgu trwy y nos ar y ddaear o dan bren heb fwy o ofn cryd neu glefyd, na phe b’ai yn ymfoethi ar wely o fanblu, rhwng lleni o “sidan a phorphor.” Y mae oes dyn, o ganlyniad, yn llawer hwy yma nag yn Nghymru; ac nid peth anadnabyddus yw “henwr a henwraig heinif” yn gan’ mlwydd oed, ac uchod. Rhai, yn wir, a gyrhaeddasant dros chwech ugain mlwydd, er eu bod yn anedigion o’r “Hen Wlad.” |
The climate in Sydney, on the whole, is exceedingly healthy and agreeable. There is no frost or snow here, though they are familiar things away in the mountainous districts. In the months of October and November the hot winds pay their annual unwelcome visit to these parts, and they leave painful ophthalmia in their wake for several weeks.1 This wind is a kind of sirocco,2 blowing off the burning sands of the interior desert, and going under the name “brickfielder,”xiii because it drives clouds of red dust into the town, from the red sandy country to the west, where bricks were formerly made. It fills every corner of the houses, and there is no precaution that can keep it out, for it is as fine as flour, and thickens the air; it fills the nostrils and the eyes, and makes breathing difficult and painful, while the insufferable heat rises sometimes to one hundred and eighteen degrees in the shade. Every door and window is closed, the roads are deserted, and all work ceases, until it “blows over.” Mercifully, it does not last very long; and although it is a vexing and noxious visitation to those newly arrived here, the settler, eventually, becomes accustomed to it, and can patiently endure it as one of the “necessary evils.”3 And it seldom occurs more than four or five times a year: sometimes, only once or twice, and that very mildly. But it is said that the average temperature in the hottest months does not rise above seventy-five degrees, nor does it fall on average lower than fifty-five degrees. In order to enable the general reader to form a fairly accurate idea of Australia’s temperate climate, we can mention that the average temperature in summer in Swansea, in Wales, reaches something like sixty-four degrees, or eleven degrees colder than in Sydney, and the average winter temperature in Glamorgan is about forty-five and a half degrees, or nine and a half degrees lower than the thermometer registers in the capital of the South. It may be objected that the summer temperature in Wales sometimes rises well above 75 degrees (in the shade), and in the midday sun far above one hundred degrees.4 But the geographical location of Australia, with respect to the equator—its arid interior desert, its dry, sunny air, and its tropical plants,—give strong cause to suspect that it is a hotter land than is described in our written accounts. Nonetheless, its pure, balmy air is proverbial. And it is not the heat of certain parts of Africa and the West and East Indies which makes those lands so unhealthy, but the prodigious humidity of the rainy seasons, when there is nothing to breathe but sickly vapour. The singular salubriousness of Australia is to be wholly attributed to its dry air. A man can sleep the night there on the ground under a tree with no more fear of fever or disease, than if he were to luxuriate on a bed of down, between sheets of silk. A man’s life, consequently, is much longer here than in Wales; and the sprightly elderly couple, a hundred years old and more, is not a thing unknown. Some, in fact, reach more than a hundred and twenty years, though they were born in the “Old Country.” |
|
Y mae Dr. Lang yn son am wraig yn bump ar hugain a chan’ mlwydd oed, yr hon oedd yn gweithio bob dydd. Dywed Mr. Butler hefyd ei fod yn adnabod llawer o bersonolau dros gan’ mlwydd oed. A phrawf dïammheuol bod oes dyn yn hwy yn Awstralia nag yn Mrydain yw bod gwragedd yno yn dwyn plant ymhell iawn tros “amser oedran” gyda ni.5 Mr. Earp a ddywed—“Fel rheol gyffredin, y mae pobl mewn oedran, pan yn ymfudo o Loegr, yn cael eu hadferu i gyflwr dynoliaeth yn ei dyddiau goreu.” Y mae natur, rywfodd, yn gryfach yma nag yn ngogleddbarth y byd: gwragedd mewn gwth o oedran yn eppilio, a’r plant yn dalach nag yn Nghymru. Yn y sefydliad poenol yn Agenfor Moreton, allan o ddeuddeg cant o droseddwyr a milwyr, ni bu ond un dyn farw yn yr yspytty yn nghorff chwe’ mis. Yn ardal Bathurst, lle pur uchel—saith gan’ llath uwch na gwyneb y môr—dywedir na fu farw ond dau o’r trigolion yn ystod deuddeng mlynedd. Yn gyffredin, y mae ymfudiad i Awstralia yn “fywyd o feirw” i gyfansoddiadau nychlyd, pa un bynag ai gwryw ai benyw. Dywedir mai yn anaml iawn y mae angeu yn ymweled â dyn yma yn mlodeu ei ddyddiau, oddigerth ei fod yn cael ei wahodd gan anghymedroldeb ac afreolaeth buchedd. Y mae uchder ysbrydoedd yn effaith naturiol yr hinsawdd. Ond ymwelir â Sydney, weithiau, gan ystormydd arswydus o fellt a tharanau ynghyd â chenllysg o faintioli anhygoel—yn lladd adar ac hyd yn nod ŵyn tyner, ac yn gwneyd dinystyr mawr ar goed ffrwythau, ac yn enwedig mewn gwinllanoedd. |
Dr. Lang tells of a woman one hundred and twenty-five years old, who worked every day. Mr. Butler also says he knew many individuals over a hundred years old. And indubitable proof that life is longer in Australia than in Britain is that women there bear children very far beyond the “change of life” with us.5 Mr. Earp says—“As a general rule, elderly people, when they emigrate from England, are restored to the state of humanity in its best days.” Nature is, somehow, stronger here than in the northern part of the world: women well stricken in years give birth, and the children are taller than in Wales. In the penal settlement at Moreton Bay, out of a hundred and twenty criminals and soldiers, only one man died in the hospital in the space of six months. In the Bathurst district, a very elevated place—seven hundred yards above sea level—it is said that only two of the inhabitants have died in a period of twelve years. In general, emigration to Australia gives a new lease on life to feeble constitutions, whether male or female. It is said very infrequently will death visit a man here in the prime of his life, unless he be tempted by intemperance and disorderly conduct. High spirits are a natural effect of the climate. But Sydney is visited, sometimes, by dreadful thunderstorms as well as hailstones of an incredible size—killing birds and even tender lambs, and wreaking great havoc on fruit trees, and particularly vineyards. |
|
Yn gyffredin, y mae haul canolddydd Sydney yn hynod o boeth; weithiau yn lled annyoddefol allan o’r cysgod, ond y mae awelon oerol boreu a hwyr yn adfywiol a hyfrydol. Y mae yn oerach o lawer yn y mynyddoedd nag ar lan y môr a’r gwastadedd. Y mae y tymmorau, o anghenrheidrwydd, yn union i’r gwrthwyneb i dro haf a gauaf yn Nghymru—canol haf Awstralia yn dygwydd yn Ionawr, a chanol gauaf yn Ngorphenaf. Y mae y gwanwyn yn fyrach hefyd, ac yn dygwydd yn Medi a Hydref; yr haf yn dechreu tua’n Calangauaf ni, ac yn terfynu yn niwedd Chwefror. Misoedd y cynauaf ydynt Mawrth, Ebrill, a Mai; a Mehefin, Gorphenaf, ac Awst, ydynt fisoedd gwlawog. Y mae hefyd yn nos yno, pan fo yn ddydd yn Nghymru—h. y., y mae rhyw ddeng awr o wahaniaeth yn yr amser rhwng y ddwy wlad. Er anghraifft, pan y mae yn ganol dydd yn Nghaernarfon, y mae yn ddeg o’r gloch y nos yn Sydney. Ein dydd hwyaf ni yw y dydd byraf yn Awstralia; ac i’r gwrthwyneb, eu dydd hwyaf hwy yw ein dydd byraf ni. |
In general, the midday sun in Sydney is exceedingly hot; sometimes almost intolerable out of the shade, but cool morning and evening breezes are refreshing and pleasant. It is much colder in the mountains than by the sea and in the plains. The seans, of necessity, are exactly opposite to the changing of summer and winter in Wales—midsummer in Australia falls in January, and midwinter in July. The spring is shorter as well, and occurs in September and October; summer begins around our Allsaint’s Day, and finishes at the end of February. March, April, and May are the months of autumn; and June, July, and August, are the rainy months. Also, it is night there, when it is day in Wales—i. e., there is a difference of some ten hours in the time between the two countries. For example, when it is midday in Caernarvon, it is ten o’clock at night in Sydney. Our longest day is the shortest day in Australia; and, conversely, their longest day is our shortest. |
|
Fel y dywedwyd eisoes, ychydig iawn o afiechyd sydd yn Awstralia heblaw clwyf llygaid, rhyddni, a’r “chwiw,” neu influenza, yn achlysurol. Rhyddni a gyfyngir i’r graddau tlotaf o’r trefedigion, ac a briodolir i yfed gormodedd o ddwfr oer ar dywydd brwd. Y mae yn aml yn cymeryd pobl newydd ddyfod yma, ac wedi bod yn byw am fisoedd ar y môr ar fara caled a chig hallt; ond, ar eu dyfodiad i dir, a fwytânt yn anghymedrol o ffrwythau, cig gwyrf (fresh), a phob ammheuthyn. Y mae influenza, neu fath o glefyd anwyd, yn lled gyffredin yn ystod y tymmor gwlawog, ond y mae yn ymweled â’r goddefwyr yn bur ysgafn, oddigerth â hen bobl a phlant bach. Dywedir, er hyny, na fu farw ond rhyw un neu ddau erioed o’r selni hwn. |
As has been said already, there is very little illness in Australia besides ophthalmia, diarrhoea, and the “ague,” or influenza, occasionally. Diarrhoea is restricted to the lower ranks of the settlers, and is attributed to drinking to much cold water in hot weather. It often takes people newly arrived here, who have been living for months at sea on hard bread and salted meat; but who, upon their arrival on land, eat immoderately of fruits, fresh meat, and all kinds of delicacies. Influenza, a kind of cold, is rather common during the rainy season, but it afflicts the sufferers quite lightly, apart from old people and small children. It is said, despite this, that only one or two have ever died from this illness. |
|
1 Nid oes ammheuaeth nad yw y gwynt hwn, ynghyd â heulogrwydd y fro, ac adlewyrchiad cryf y ddaear oleuliw, yn gwanychu y golwg, yn enwedig os bydd y sefydlwr mor ddiwybodaeth neu anofalus a myned yn bennoeth i’r haul, neu gysgu allan heb gysgod; ac os bydd hefyd yn yfwr trwm (o wirodydd poethion yn bendifaddeu), y mae yn ddigon tebyg o ddiweddu ei oes anhyfryd naill ai yn ddarostyngedig i lygadglwyf anaele, neu i ddallineb hollol. Ond nid oes gan eraill ddim difrifol i’w ofni, er y dylai pawb arfer gofal a moddion anghenrheidiol er cadwedigaeth y golwg. 2 Poethwynt de-ddwyreiniol sydd yn ysgubo Môr y Canoldir. 3 Y mae Breton, yn ei “Hynt trwy Ddeheubarth Cymru Newydd,” yn dweyd, “Marchogais ddeng milltir a deugain mewn diwrnod, trwy y gwynt poeth, heb deimlo mwy o ludded nag ar ddiwrnod poeth yn Lloegr, a chysgais y nos yn yr awyr agored, â fy nghyfrwy yn lle gobennydd;—yr awel yn beraroglog, y ffurfafen wedi ei britho â ser gloewon dirif, yn dysgleirio yn gànaid trwy ddulesni yr wybren ddigwmwl hòno; ac ni phrofais erioed unrhyw effeithiau drwg oddiwrth hyny; yn wir, mewn hinsawdd gyffelyb i’r eiddo New South Wales, yr wyf yn ammheu a oes rhywbeth i’w ofni oddiwrth fod allan y nos.” Y mae sylw canlynol o eiddo y Dr. Lang yn deilwng o le yma. “Am wyth mis o’r flwyddyn, sef o’r dydd cyntaf o Fawrth hyd ddydd Calangauaf (yn Lloegr), y mae y tywydd yn Neheubarth Cymru Newydd—yr hwn trwy yr holl flwyddyn sydd, yn wir, yn gystadl, os nad yn well, na hin un wlad arall ar wyneb y ddaear—yn hynod o hyfryd. Anaml y cymylir yr wybren; ond dydd ar ol dydd, am wythnosau cyfain olynol, y mae yr haul yn edrych i lawr mewn prydferthwch dïorchudd o’r nefoedd ogleddol. Ar dymmorau arferol, nid yw cawodydd adfywiol yn bethau anfynych; ond, er nad oes dim gwlawogydd cyfnodol yn y drefedigaeth, fel yn y gwledydd poethion, y mae hi, weithiau, yn gwlawio gan drymed ag o fewn y trofanau. Anfynych y mae yn rhewi yn Sydney, ac nid yw byth yn odi; ond y mae tânau yn anghenrheidiol trwy y dydd yn misoedd y gauaf, ac am lawer o amser yn hwy foreu a hwyr.” 4 “Ysgrifenydd arall a grybwylla ei fod wedi cerdded dwy filltir i’r eglwys, a’r gwresfeidryn gan uched a 146° yn yr haul, 95° yn y cysgod, ac eto heb deimlo dim anghyfleusdra, gan fod yr awyr mor sych a phur. Yn yr ardaloedd isel y mae yr awyr yn cael ei thymheru gan awel oeraidd ac adlonol o’r môr, yr hon a chwyth yn ddidòr a rheolaidd trwy y dydd, ac a ddilynir y nos gan awel mor gyson a rheolaidd o’r tir. Nid oes ond un anghraifft ‘ar gof a chadw’ o eira wedi disgyn yn Sydney, sef ar y 17eg o Fehefin, 1836. Y mae gwresfeidrydd yn Paramatta (deunaw milltir o Sydney), weithiau yn disgyn gan ised a 27°; ac yn ardal Bathurst, bydd eira weithiau yn sefyll am fyr amser ar y ddaear. Tymheriad cyfartal y gwanwyn yw 65°; yr haf, 72°; y cynauaf, 66°; a’r gauaf 55°.”—Chambers. Y daearyddwr, W. Hughes, a rydd y cyfrifiadau canlynol:—“Tymherusrwydd canolaidd blyneddol Sydney, 65.8; yr haf, 74.2; gauaf, 55.5; y misoedd poethaf, 75.4; oeraf, 54.2: yn dangos gwahaniaeth o 18° rhwng tymherusrwydd haf a gauaf, a 21° rhwng y misoedd poethaf ac oeraf.” Y mae yr un awdur yn cyfrif bod deuddeng modfedd a deugain o wlaw yn disgyn yn Sydney yn nghorff y flwyddyn. Yn nes i’r gogledd y mae yn drymach—weithiau tros dair modfedd a thriugain yn Nghilfor Moreton. Nid oes ychwaith ammheuaeth nad oes mwy o wlaw yn disgyn yma yn awr nag oedd pan ddarganfyddwyd y wlad gyntaf, a phan ddechreuwyd ei threfedigaethu. Fel y mae triniad y tir yn myned ymlaen, y mae y cawodydd maethlawn yn amlhau. Gwel y darllenydd sylwadau pellach ar y glwawogydd yn y bedwaredd bennod. 5 Nid anfynych y mae gwragedd wedi darfod magu plant gartref, yn Lloegr, yn gorfod rhoddi sugn eilwaith wedi dyfod i Awstralia. Dïammheu mai dyma un o ddybenion doeth y Nef (ynghyd â hirhoedledd cymhariaethol) i boblogi y fangre fawr wag hon o’r byd. |
1 There is no doubt that this wind, together with the sunniness of the region, and the strong reflection of the light-coloured earth, weakens the sight, especially if the settler is unwitting and careless enough to go bare-headed into the sun, or to sleep outdoors without cover; and if he is also a heavy drinker (particularly of ardent spirits), he is quite likely to end his unhappy life subject to either severe ophthalmia or complete blindness. But others have nothing serious to fear, though everyone should be careful to take necessary measures to preserve his sight. 2 A south-easterly wind which sweeps the Mediterranean. 3 Breton, in his “Excursions in New South Wales,” says, “I rode fifty miles in a day, through the hot wind, more tired than on a hot day in England, and slept the night in the open air, with my saddle for a pillow;—the wind fragrant, the sky flecked with numberless bright stars, shining brightly through the dark blue of that cloudless sky; and I never experienced any ill effects from that; indeed, in a climate like that of New South Wales, I doubt whether there is anything to fear from being outside at night.” The following comment by Dr. Lang merits a place here. “For eight months of the year, that is from the first of March to All Saints’ day, the weather in New South Wales—which throughout the year, in fact, is as good, if not better than in any other country on the face of the earth—is remarkably pleasant. Seldom is the sky clouded, but day after day, for whole weeks at a time, the sun looks down in unobscured beauty from the northern heavens. In normal seasons, the refreshing showers are not uncommon; but, though there are no periodic rains in the colony, as in the hot countries, it sometimes rains as heavily as in the tropics. Seldom is there a frost in Sydney, and it never snows; but fires are necessary throughout the day in the winter months, and for much longer in the mornings and evenings.” 4 “Another writer mentions that he has walked two miles to church, with the thermometer as high as 146° in the sun, 95° in the shade, and yet without feeling any discomfort, because the air was so dry and pure. In the low districts the air is tempered by a cool, refreshing breeze from the sea, which blows uninterrupted and regularly through the day, and is followed at night by an equally constant and regular breeze from the land. There is only one example on record of snow having fallen in Sydney, that is on the 17th of June, 1836. The thermometer in Parramatta (eighteen miles from Sydney), sometimes falls as low as 27°; and in the Bathurst district, snow sometimes lies on the ground for a short time. The average temperature in spring is 65°; in summer, 72°; in autumn, 66°; and in winter 55°.”—Chambers. The geographer, W. Hughes, gives the following figures:—“The annual mean temperature in Sydney, 65.8; in summer, 74.2; in winter, 55.5; in the hottest months, 75.4; in the coldest, 54.2: showing a difference of 18° between the summer and winter temperatures, and 21° between the hottest months and the coldest.” The same author reckons that fifty-two inches of rain fall in Sydney during the year. Further to the north it is heavier—sometimes more than sixty-three inches in Moreton Bay. Neither is there any doubt that more rain falls here now than when the country was first discovered, and its settlement was begun. As cultivation of the land proceeds, the nourishing showers grow more frequent. The reader will see further remarks on the rains in the fourth chapter. 5 Not infrequently women who have finished rearing children at home, in England, have to give suck again after coming to Australia. No doubt this is one of Heaven’s wise measures (together with comparative longevity) to populate this great empty part of the world. |
|
xiii Brickfield Hill was the site of a brickworks in the first half of the nineteenth century. |